کشف منشأ فرات؛ رودخانهای که مهد شکلگیری تمدنها بود، چگونه پدید آمد؟
علاوهبراین، تیم پژوهشی مدلهایی رایانهای برای بررسی انتقال رسوبات در آن رودخانههای باستانی تهیه کرد. این مدلها به آنها امکان داد اندازه رودخانهها و وسعت حوضههای آبریز آنها را تخمین بزنند.
بررسیها نشان داد که هر یک از رودهای پالئو-کاراسو و پالئو-مورات، پیش از ادغام از رود نیل امروزی نیز بزرگتر بودهاند. به عبارت دیگر، منطقه خاورمیانه میلیونها سال پیش میزبان سامانههای رودخانهای بسیار عظیمی بوده است که امروزه دیگر وجود ندارند.
برخی بخشهای آن رودخانههای باستانی در طول میلیونها سال تقریباً بدون تغییر باقی ماندهاند، اما بخشهای دیگر کاملاً دگرگون شده و مسیرهای تازهای پیدا کردهاند. این تغییرات تنها بر جغرافیای منطقه اثر نگذاشتهاند، بلکه احتمالاً در جابهجایی مسیر مهاجرت جانوران نیز نقش داشتهاند.
مادوف معتقد است موقعیت این رودخانهها میتوانسته بر مسیر حرکت پستاندارانی که از آفریقا به سمت منطقه شام و سپس اوراسیا مهاجرت میکردند، اثر بگذارد. در محیطهای خشک، دسترسی به آب یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده مسیر مهاجرت جانوران است و رودخانههای بزرگ میتوانستند به عنوان کریدورهای طبیعی برای حرکت گونههای مختلف عمل کنند.
کشف اخیر فقط به روشنشدن منشأ رود فرات محدود نمیشود، بلکه نشان میدهد تغییرات زمینشناسی و جابهجایی منابع آب چگونه میتوانند بر شکلگیری زیستبومها و حتی تمدنهای انسانی تأثیر بگذارند. دجله و فرات با ایجاد خاکهای حاصلخیز در بینالنهرین، زمینه ظهور برخی از نخستین تمدنهای جهان را فراهم کردند. پژوهشگران میگویند اگر دو رود باستانی پالئو-کاراسو و پالئو-مورات میلیونها سال پیش به هم نپیوسته بودند، شاید هلال حاصلخیز و «گهواره تمدن» هرگز به شکل امروزی پدید نمیآمد.
پژوهش در ژورنال Nature Geoscience منتشر شده است.