مریخنورد کنجکاوی ناسا تصاویری از منظرهای شگفتانگیز در مریخ به زمین ارسال کرده که شبیه به «لانه زنبور» یا سطحی با الگوی چندضلعی است. دانشمندان معتقدند این شکلها میتوانند نشانهای از چرخههای باستانی بارندگی، خشکسالی و ترکخوردگی گلولای در سیاره سرخ باشند.
به گزارش سیناپرس، سطح مریخ، میزبان برخی از چشماندازهای بینظیر و نفسگیر در منظومه شمسی است. این امر عمدتاً به این دلیل است که برخلاف زمین، مریخ فاقد پدیدههایی است که سطح سیاره را مرتباً تغییر میدهند؛ از جمله حرکتهای پوستهای (تکتونیک صفحهای)، فورانهای آتشفشانی و جریان آب.
در مریخ طوفانهای گردوغبار رخ میدهد، اما این طوفانها تأثیر چندانی در تغییر شکل سطح این سیاره نداشته و سطح آن به مدت میلیاردها سال تقریباً دستنخورده باقی مانده است؛ این ویژگی به دانشمندان امکان میدهد تا به گذشته مریخ نگاه کنند و تصویری از آنچه این سیاره در دوران باستان بوده است، بازسازی نمایند.
اکنون، مریخنورد کنجکاوی ناسا بهتازگی تصاویری از منطقهای با ساختارهای چندضلعی به زمین ارسال کرده است. این منظره منحصربهفرد پیشتر در مناطق دیگری از مریخ مشاهده شده بود، اما برای نخستینبار است که توسط یک مریخنورد زمینی از فاصله نزدیک ثبت میشود.
منظرهای که دانشمندان را شگفتزده کرد
دکتر اشوین واساوادا (Ashwin Vasavada)، دانشمند مأموریت مریخنورد کنجکاوی در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا، میگوید: مناظر شگفتانگیز بسیاری را از طریق چشمهای کنجکاوی دیدهایم، اما این دریای چندضلعیها نفسمان را بند آورد. شکل و ترکیب شیمیایی آنها را به دقت اندازهگیری کردهایم و امیدواریم که در دادهها سرنخهایی برای نحوه تشکیل این ساختارها وجود داشته باشد.
این ساختارهای چندضلعی که قطر هر یک حدود ۴ تا ۸ سانتیمتر (۱.۵ تا ۳ اینچ) تخمین زده شده، شباهت زیادی به الگوی ترکهای گلولای خشکشده بر روی زمین دارند. پژوهشگران این پدیده را با مطالعهای که در سال ۲۰۲۳ میلادی در مجله نِیچِر/ Nature منتشر شد، مرتبط میدانند که در آن، شکلگیری این ترکها به چرخههای شدید خشکسالی و بارندگی در دهانه گِیل (Gale Crater) نسبت داده شده بود.
سرنخهایی از آب در مریخ باستان
آن مطالعه نشان میدهد که این ترکهای گلی ممکن است در حدود ۳.۸ تا ۳.۶ میلیارد سال پیش رخ داده باشد که به اعتقاد محققان، مریخ در آن زمان احتمالاً آبوهوایی شبیه به زمین داشت.
ساختارهای چندضلعی در مناطق مختلف مریخ از جمله دشتهای هِلاس پلانیتیا (Hellas Planitia)، نوآکیس ترا (Noachis Terra) و مارگاریتیفر ترا(Margaritifer Terra) نیز مشاهده شدهاند. این مناطق دارای سطوحی ترکخورده و بزرگمقیاس هستند که میتوانند نشانهای از وجود آبهای راکد در گذشته باشند. دشت هلاس پلانیتیا، بزرگترین حوضچه برخوردی در مریخ است که حدود ۲ هزار و ۳۰۰ کیلومتر عرض و بیش از ۷ هزار متر عمق دارد.
امروزه، مریخ سیارهای سرد و خشک است، اما سطح آن همچنان آثاری از فرآیندهایی را نشان میدهد که میلیاردها سال پیش رخ دادهاند.
تفاوت ساختارهای چندضلعی در مریخ
ساختارهای چندضلعیِ مشابهی پیشتر توسط مدارگردهای مریخ، به ویژه مدارگرد هایرایز (HiRISE) ناسا که از سال ۲۰۰۶ میلادی در مدار مریخ قرار دارد، مشاهده شدهاند. اما تفاوت اصلی در اندازه آنهاست: ساختارهای مشاهدهشده توسط مدارگردها به مراتب بزرگتر هستند و قطری بین ۱۵ تا بیش از ۳۵۰ متر دارند، در حالی که ساختارهای اخیر توسط مریخنورد کنجکاوی، تنها چند سانتیمتر اندازه دارند.
این تفاوت در اندازه میتواند به سازوکارهای شکلگیریِ متفاوتی اشاره داشته باشد. در حالی که ساختارهای کوچک احتمالاً از ترکخوردنِ گلولای ناشی شدهاند، ساختارهای بزرگتر ممکن است بر اثر چرخههای یخزدن و آبشدن، یا تنشهای زمینشناختی و آتشفشانی بهوجود آمده باشند.
نگاهی به آینده؛ چه چیزی در انتظار است؟
به نقل از ایرنا، این کشف جدید، بار دیگر نشان داد که مریخ هنوز هم رازهای بسیاری برای فاشکردن دارد. دانشمندان معتقدند که مطالعه دقیقتر این ساختارهای چندضلعی میتواند به درک بهتر تاریخچه آب و اقلیم در مریخ کمک کند؛ بهویژه، شناسایی نشانههای چرخههای خشکسالی و بارندگی، گامی مهم در پاسخ به این سوال است که آیا مریخ زمانی میزبان حیات بوده است یا خیر.
همانطور که دکتر واساوادا اشاره کرد، دادههای جمعآوریشده توسط کنجکاوی میتوانند سرنخهای ارزشمندی درباره نحوه شکلگیری این ساختارها ارائه دهند. با ادامه مأموریت کنجکاوی و مریخنوردهای دیگر، امید میرود که درک ما از تاریخچه پیچیده مریخ، روزبهروز عمیقتر شود.
