26 دی 1404 ساعت 22:58
در شرایط فعلی که حتی دسترسی به پیامک عادی هم نداریم، پرسش مهم این است: چه سناریوهایی برای وضعیت اینترنت ایران محتمل است؟
بیشتر از یک هفته میشود که در دنیای بدون اینترنت زندگی میکنیم و حتی برای کوچکترین نیازهای آنلاین خود به هر دری میزنیم، اما دریغ از یک قطره اینترنت که بتواند کارمان را راه بیندازد. میلیونها نفر هر روز این سوال را در ذهن خود میپرسند که دقیقا کِی قرار است به حالت عادی بازگردیم؟ آیا هفته پیش رو شرایط به روال سابق باز میگردد یا نه؟ اینها همه سوالاتی است که نه ما میدانیم و نه کس دیگری پاسخ میدهد!
سناریوهایی ترسناک برای وضعیت اینترنت ایران
اگر موقعیت کنونی خود را به یک نمایش نامه تراژیک تشبیه کنیم، میتوانیم به چندین سناریو جذاب – البته از نظر دولت – برسیم که در صورت پیاده سازی هر یک از آنها، مردم ضرر میکنند، اما پیش از اینکه نظر خود را بیان کنیم، بهتر است راجع به این سناریوهای احتمالی صحبت کنیم. هر کارشناسی که از راه میرسد به این موضوع اشاره میکند که اینترنت نیست، اما چه کسی قرار است بگوید اینترنت دقیقا کی وصل میشود؟
در این یک هفتهای که دنیای دیجیتال و مجازی روی تاریک و سیاه خود را به کاربران ایرانی نشان داده، نظرات متفاوت و قابل تأملی راجع به آینده اینترنت بین الملل و اتصال دوباره به شبکه جهانی مطرح شده که بد نیست موشکافانه آنها را بررسی کنیم. البته نباید فراموش کرد یک نماینده مجلس خبر از تصمیم گیری راجع به اینترنت طی یک هفته آینده داده و دیگری به صورت تلویحی از طبقاتی شدن دسترسی به آن سخن گفته است.
اینترنت جهانی به کلی قطع میشود
سناریوی اول به صراحت طرفدار قطع اینترنت جهانی و عدم اتصال به شبکه بین المللی برای مدتی طولانی است. به اعتقاد طرفداران این سناریو، اینترانت یا همان شبکه ملی اطلاعات که سالهاست دولت بودجه کلانی به آن اختصاص میدهد، به طور رسمی و جدی راه اندازی خواهد شد و تمرکز اصلی صرف پیامرسانهای داخلی یا ملی میشود.
با این اوصاف، دیگر خبری از تلگرام، اینستاگرام و واتساپ و نظایر آن در زیست بوم مجازی کشور نخواهد بود و وارد فاز جدیدی از نظارت و کنترل و محدودیت خواهیم شد. البته موافقان این فرضیه درباره نحوه قطعی و اعلام آن مردد هستند و بر این باورند که امکان دسترسی به سایتهای خارجی که سرور آنها داخل ایران نیست، میسر نخواهد بود و تمامی شبکههای اجتماعی غیرایرانی با سنگین شدن تعمدی سرورشان به خاطرهها میپیوندند.
البته از آنجایی که در دنیای ارتباطات زندگی میکنیم و امکان قطع کامل اینترنت برای ملتی با جمعیت ایران وجود ندارد، دسترسی به گوگل و سایتهای علمی خارجی وجود خواهد داشت. یکی از طرفداران سرسخت این سناریو که دقیقا در روز خاموشی دیجیتال خواستار بسته شدن پهنای باند اینترنت بین الملل شده بود، روح الله مومن نسب، دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر است.
قطعی چند هفتهای اینترنت بین الملل
سناریوی دیگری که در این یک هفته مطرح شده، قطع شدن اینترنت بین الملل برای چند هفته با شدت کنونی است. در این فرضیه مشخص نیست که منظور از چند هفته دقیقا چند روز است و طرفداران آن باور دارند که شاید فردا و شاید هم ده روز دیگر اینترنت وصل شود و شرایط به روال سابق بازگردد.
چند روز پیش سخنگوی کمیسیون امنیت ملی اعلام کرد که محدودیتهای اینترنتی دائمی نیست و به منظور تأمین امنیت شهروندان برقرار شده و با سفید شدن اوضاع، دوباره برطرف میشود. سوال اینجاست که چرا بعد از راهپیمایی 22 دی ماه و تأیید آرام شدن اوضاع، خبری از دسترسی مجدد به اینترنت نیست؟
قطعی شبکههای اجتماعی برای مدت نامعلوم
موافقان فیلترینگ دائمی و از بین رفتن شبکههای اجتماعی معتقدند که دولت از موقعیت به وجود آمده استفاده میکند تا قطعی شبکههای اجتماعی را عملیاتی کند. به اعتقاد این گروه که سناریوی بدبیانهای را مطرح کردهاند، محدودیتهای فوق العاده شدید فعلی به شبکههای اجتماعی در درازمدت سرایت میکند. به نظر میرسد که تحقق این سناریو در وضعیت کنونی بعید باشد، اما دور از ذهن و غیرممکن نیست.
طبقاتی شدن اینترنت بین الملل
سالهاست که بحث اینترنت طبقاتی مطرح شده، اما هیچ وقت به طور ویژه به این موضوع پرداخته نشده است. روزگاری نمایندگان مجلس طومار مینوشتند تا از طرح صیانت حمایت کنند، اما این طرح اجرایی نشد. حالا پس از سالها صبر و سکوت طرفداران این طرح، از کجا معلوم که در بحبوبحه تنش و آشوب در کشور، عملی نشود؟
نشانههای طبقاتی شدن اینترنت را هم اکنون میبینیم. در وضعیت فعلی که 99 درصد از سایتهای داخلی از جمله گجت نیوز، در حال دستوپنجه نرم کردن با اینترنت ملی هستند، خبرگزاریهای وابسته به دولت به وبسایتهای خارجی دسترسی دارند و از منابع خارجی خبر میبرند و میآورند. همچنین دانشگاه شریف در روزهای اخیر خبر از برگزاری وبینار مشترک هوش مصنوعی با دانشگاه بغداد داده که نشان میدهد به سرویسهای گوگل دسترسی دارد که میتواند در شرایط فعلی وبینار برگزار کند.
