محققان در پژوهشی جدید به بررسی این موضوع پرداختهاند که آیا آموزش ابراز وجود یا اعتماد به نفس میتواند به نوجوانان قربانی قلدری کمک کند تا با فشارهای روانی، احساسات دشوار و آسیبهای عاطفی ناشی از این تجربه بهتر کنار بیایند.
به گزارش سیناپرس، قلدری در سالهای نوجوانی فقط یک درگیری ساده میان همسالان نیست، بلکه از نگاه متخصصان، مسئلهای جدی در حوزه سلامت عمومی به شمار میرود. شواهد نشان میدهند بیش از ۱۰ درصد کودکان و نوجوانان در جهان قربانی قلدری میشوند و این تجربه میتواند بر زندگی روزمره، روابط اجتماعی و مسیر رشد آنان اثر بگذارد. نوجوانی که قربانی قلدری میشود، ممکن است بیشتر از دیگران از مدرسه دوری کند، شبکه دوستی محدودتری داشته باشد، احساس تنهایی بیشتری را تجربه کند و حتی در روابط خانوادگی نیز دچار مشکل شود. این پیامدها فقط کوتاهمدت نیستند و میتوانند آثار ماندگاری بر وضعیت هیجانی و اجتماعی فرد بگذارند. به همین دلیل، توجه به نیازهای روانی این نوجوانان و یافتن راههای کمکرسانی موثر، اهمیت زیادی دارد.
تجربه قلدری با مشکلات روانی مهمی همراه است. از جمله این مشکلات میتوان به افزایش علائم افسردگی اشاره کرد؛ به طوری که برخی بررسیها نشان دادهاند کودکان و نوجوانانی که قربانی قلدری میشوند، بیش از دیگر همسالان خود در معرض نشانههای افسردگی قرار دارند. در کنار افسردگی، دو مشکل دیگر نیز گریبان این افراد را میگیرد؛ «تحمل پریشانی» و «خودگسستگی». تحمل پریشانی به زبان ساده یعنی توانایی فرد برای تحمل احساسات منفی، ناراحتی و فشار روانی بدون آنکه به رفتارهای ناسازگارانه پناه ببرد. خودگسستگی نیز حالتی است که فرد تا حدی از افکار، احساسات یا حس درونی خود فاصله میگیرد؛ نوعی قطع ارتباط روانی که ممکن است در واکنش به فشارهای شدید شکل بگیرد. از آنجا که این وضعیتها میتوانند به مشکلات عمیقتر روانی و اجتماعی منجر شوند، بررسی راههای کاهش آنها ضروری است.
آمنه رشیدی، محقق روانشناسی بالینی در گروه روانشناسی واحد شیراز دانشگاه آزاد اسلامی، با همکاری دانشگاه علوم پزشکی شیراز، در همین زمینه پژوهشی انجام داده است. این مطالعه به طور مشخص بر این موضوع تمرکز داشته که آیا آموزش مهارت ابراز وجود میتواند در نوجوانان قربانی قلدری، نشانههای افسردگی را کمتر کند، تحمل آنها را در برابر فشارهای روانی افزایش دهد و از شدت خودگسستگی بکاهد. ابراز وجود در اینجا به معنای پرخاشگری نیست، بلکه به توانایی بیان روشن، محترمانه و مستقیم احساسات، خواستهها، نیازها و مرزهای شخصی اشاره دارد؛ مهارتی که میتواند در روابط اجتماعی سالم و دفاع از حقوق فردی نقش مهمی داشته باشد.
در این پژوهش، ۵۰ پسر قربانی قلدری تشکیل میدادند که به مراکز روانشناسی شیراز مراجعه کرده بودند، مشارکت داشتند. این افراد به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. برای سنجش وضعیت افراد از چند پرسشنامه استاندارد استفاده شد؛ از جمله ابزارهایی برای ارزیابی قربانی قلدری، افسردگی، تحمل پریشانی و خودگسستگی. در پایان نیز دادهها با یک روش آماری تخصصی تحلیل شد تا مشخص شود تغییرات مشاهدهشده تا چه اندازه معنادار بوده است.
یافتههای پژوهش نشان دادند نوجوانانی که آموزش ابراز وجود را دریافت کردند، در مقایسه با گروهی که این آموزش را نگرفتند، وضعیت متفاوت و بهتری در سه شاخص اصلی مورد بررسی نشان دادند.
نتایج به طور مشخص حاکی از آن بود که آموزش ابراز وجود با کاهش علائم افسردگی، افزایش تحمل پریشانی و کاهش خودگسستگی همراه بوده است. پژوهشگران بر این اساس نتیجه گرفتهاند که چنین آموزشی میتواند به بهبود سلامت روان نوجوانان قربانی قلدری کمک کند. به عبارت دیگر، وقتی نوجوان یاد میگیرد احساسات و نیازهای خود را روشنتر و محترمانهتر بیان کند، احتمال دارد کمتر دچار درماندگی، انفعال و فاصله گرفتن از خود شود و در برابر فشارهای روانی نیز مقاومتر عمل کند.
اهمیت این یافتهها که در «نشریه رویش روانشناسی» وابسته به انجمن روانشناسی بالینی کودک و نوجوان منتشر شدهاند، در آن است که آموزش ابراز وجود، برخلاف برخی مداخلات پیچیده، بر یک مهارت قابل یادگیری تکیه دارد. به گفته محققان، تقویت این مهارت میتواند به نوجوان کمک کند چالشهای بینفردی را بهتر مدیریت کند، مرزهای خود را روشنتر مشخص کند و در موقعیتهای دشوار، به جای سکوت یا اجتناب، پاسخ سازندهتری بدهد. این روند میتواند احساس ناتوانی و سرخوردگی را کمتر کند؛ دو عاملی که اغلب با افسردگی در ارتباط هستند. همچنین وقتی فرد در روابط خود احساس کارآمدی بیشتری میکند، اعتماد به نفس و عزت نفس او نیز ممکن است بهتر شود.
به نقل از ایسنا، از سوی دیگر، این آموزش میتواند در کاهش خودگسستگی نیز نقش داشته باشد، زیرا فرد را تشویق میکند دوباره با احساسات، خواستهها و هویت شخصی خود ارتباط بگیرد.
بنا بر نظر مجریان این تحقیق، تمرینهایی مانند ایفای نقش و حل مسئله میتوانند به شرکتکنندگان کمک کنند احساسات واقعی خود را بهتر بشناسند و آنها را بدون ترس یا احساس گناه بیان کنند و استفاده از آموزش ابراز وجود در مدارس و مراکز درمانی میتواند به عنوان یک مداخله روانی-آموزشی مفید مورد توجه قرار گیرد.
