پارادوکس حیوان دوستی در عصر مدرن؛ غذا دادن به حیوانات، دلسوزی ناآگاهانه یا تهدید سلامت عمومی؟
غذا دادن به حیوانات در محیطهای شهری، از پرندگان و گربهها تا سگهای بلا صاحب و حتی جوندگان، در نگاه نخست رفتاری مهربانانه و انسانی به نظر میرسد؛ اما این اقدام اگر بدون برنامه، نظارت و اصول بهداشتی انجام شود، میتواند پیامدهای جدی برای سلامت انسان، سلامت حیوانات و محیط زیست شهری به همراه داشته باشد.
اورنگ ایلامی فوق تخصص بیماریهای عفونی و معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز در یاداشتی که در اختیار رسانهها قرار گرفته، نسبت به غذا دادن غیر اصولی به حیوانات در محیطهای شهری هشدار داد و آن را تهدیدی برای سلامت انسان و محیط زیست دانست که نیازمند فرهنگسازی و نظارت جدی است. در این یادداشت آمده است:
در سالهای اخیر، تغذیه پراکنده حیوانات در پارکها، معابر، حاشیه محلات و فضاهای عمومی به یکی از چالشهای سلامت شهری تبدیل شده است. این رفتار باعث تجمع غیرطبیعی حیوانات در یک نقطه، افزایش زاد و ولد، رقابت، پرخاشگری، آلودگی محیط و بالا رفتن احتمال انتقال بیماریهای مشترک انسان و حیوان میشود.
باید توجه داشت غذایی که انسان به حیوانات می دهد، الزاماً غذای مناسبی برای آنها نیست. نان، غذای مانده، مواد فرآوریشده یا پسماندهای غذایی میتوانند باعث سوءتغذیه، بیماری و وابستگی حیوانات به منابع غذایی نامطمئن شود. از سوی دیگر، تجمع حیوانات در محلهای تغذیه، خطر گزش، خراش، انتقال انگلها و گسترش بیماریها را افزایش میدهد.
یکی از مهمترین نگرانیها، بیماریهای مشترک انسان و حیوان است. هاری همچنان یکی از مرگبارترین بیماریهای قابل انتقال از حیوان به انسان است و سگهای بلا صاحب واکسینه نشده میتوانند نقش مهمی در انتقال آن داشته باشند. همچنین بیماریهایی مانند توکسوکاریازیس، کیست هیداتید، لپتوسپیروز، سالمونلوز، بیماری خراش گربه و برخی بیماریهای منتقله از طریق کک و کنه، در شرایط تجمع حیوانات و آلودگی محیطی بیشتر دیده میشوند.
تجمع سگها و گربهها در محلهای تغذیه میتواند باعث آلودگی خاک به تخم انگلها شود؛ موضوعی که بهویژه برای کودکان در پارکها و زمینهای بازی خطرناک است. همچنین باقیمانده غذاها، موشها و حشرات را جذب میکند و میتواند به آلودگی محیط، بوی نامطبوع، آسیب به زیرساختها و افزایش شکایات مردمی منجر شود.
بنابراین، مسئله فقط «غذا دادن یا ندادن» نیست؛ مسئله این است که چگونه میتوان میان دلسوزی برای حیوانات، حفظ سلامت شهروندان و صیانت از محیط زیست تعادل ایجاد کرد. پاسخ این پرسش در رویکرد «سلامت واحد» یا One Health نهفته است؛ رویکردی که سلامت انسان، حیوان و محیط زیست را به هم پیوسته میداند.
در این چارچوب، لازم است تغذیه بیبرنامه و پراکنده حیوانات جای خود را به مدیریت علمی و مسوولانه بدهد. شهرداریها، دامپزشکی،دانشگاه های علوم پزشکی، سازمانهای مردمنهاد و شهروندان باید در کنار هم عمل کنند.
آموزش عمومی، قانونگذاری، مدیریت پسماند، واکسیناسیون، عقیمسازی، انگلزدایی، شناسایی حیوانات بلاصاحب، جمعآوری دادههای مربوط به حیوانگزیدگی و بیماریهای مشترک، همگی بخشهایی از یک برنامه مؤثر هستند.
افرادی که از روی دلسوزی به حیوانات غذا میدهند، نباید صرفاً به عنوان متخلف دیده شوند؛ بلکه باید آموزش ببینند و در قالب برنامههای رسمی و مدیریتشده مشارکت کنند. اگر قرار است حمایتی از حیوانات شهری انجام شود، این حمایت باید همراه با واکسیناسیون، عقیمسازی، کنترل جمعیت، پاکسازی محیط و رعایت اصول بهداشتی باشد.
مهربانی با حیوانات تنها در غذا دادن خلاصه نمیشود. گاهی غذا دادن بیبرنامه، هم به حیوان آسیب میزند و هم سلامت انسان را تهدید میکند. دلسوزی واقعی یعنی کمک آگاهانه، مسوولانه و مبتنی بر علم.
هدف ما باید حرکت از «شفقت احساسی و پراکنده» به سمت «حمایت سازمانیافته، انسانی و ایمن» باشد؛ حمایتی که هم رفاه حیوانات را در نظر بگیرد، هم سلامت شهروندان را حفظ کند و هم محیط شهری سالمتری برای همه فراهم سازد.
