چین نخستین مرکز داده (دیتاسنتر) زیرآبی دنیا را که با انرژی توربینهای بادی فراساحلی کار میکند، بهطور رسمی راهاندازی کرده است. این پروژه که تنها هفت ماه پس از تکمیل فاز نخست آن به بهرهبرداری رسیده، گامی تازه در تلاش برای کاهش مصرف انرژی، محدودکردن استفاده از زمین و تأمین نیاز روزافزون صنعت هوش مصنوعی و پردازش داده به شمار میرود.
مرکز داده در منطقه ویژه لینگانگ در سواحل شانگهای ساخته شده است. فاز نخست پروژه در اکتبر ۲۰۲۵ تکمیل شده بود، اما در آن موقع زمانبندی مشخصی برای آغاز فعالیت آن اعلام نشده بود. اکنون این زیرساخت زیرآبی به شبکه متصل شده و فعالیت خود را آغاز کرده است.
مراکز داده مجموعهای از سرورها و تجهیزات کامپیوتری هستند که وظیفه ذخیره، پردازش و انتقال حجم عظیمی از اطلاعات را بر عهده دارند. تقریباً همه خدمات اینترنتی، از شبکههای اجتماعی و سرویسهای ابری گرفته تا سامانههای هوش مصنوعی، به این مراکز وابستهاند. بااینحال، یکی از بزرگترین چالشهای مراکز داده، تولید گرمای فراوان در هنگام فعالیت است. به همین دلیل این تأسیسات به سامانههای خنککننده قدرتمند نیاز دارند که خود مصرفکننده مقدار زیادی انرژی هستند.
گرچه مراکز داده برای عملکرد خود الزاماً به آب شیرین نیاز ندارند، بسیاری از مراکز مستقر در خشکی از آب شیرین برای خنکسازی استفاده میکنند؛ زیرا آب شیرین نسبت به آب دریا نمک، مواد معدنی و موجودات ریز کمتری دارد و در نتیجه خطر خوردگی تجهیزات و کاهش بازده سامانههای خنککننده را کمتر میکند.
بهگزارش نیواطلس ، در مرکز داده جدید چین، به جای استفاده از آب شیرین، از آب اقیانوس اطراف بهعنوان مخزن طبیعی جذب گرما استفاده میشود. البته آب دریا مستقیماً وارد تجهیزات کامپیوتری نمیشود. گرمای تولیدشده توسط سرورها از طریق یک سامانه خنککننده کاملاً بسته به بیرون منتقل و در نهایت توسط آب اقیانوس جذب میشود.
مرکز داده توسط یکی از شرکتهای زیرمجموعه «شرکت ارتباطات و ساختوساز چین» ساخته شده است. در این مرکز از سامانه تبادل حرارتی مبتنی بر لولههای مسی در گردش استفاده میشود که بنا بر گزارشها میتواند مصرف برق را حدود ۲۲٫۸ درصد کاهش دهد.
در مرکز داده جدید چین، به جای استفاده از آب شیرین، از آب اقیانوس اطراف بهعنوان مخزن طبیعی جذب گرما استفاده میشود
منبع اصلی تأمین انرژی این مرکز نیز توربینهای بادی فراساحلی هستند. برآوردها نشان میدهد حدود ۹۵ درصد برق موردنیاز این مجموعه از طریق مزارع بادی دریایی تأمین میشود. این ویژگی وابستگی مرکز را به شبکه برق متعارف به میزان زیادی کاهش میدهد.
لی ژن، استاد دانشگاه چینگهوا، معتقد است استقرار مراکز داده در زیر آب میتواند تأثیر چشمگیری بر کاهش مصرف انرژی داشته باشد. او به روزنامه «چاینا دیلی» گفت در یک مرکز داده زیرآبی با همین مقیاس، برق موردنیاز برای خنکسازی تنها حدود یکدهم کل مصرف انرژی را تشکیل میدهد. به گفته او، اگر مراکز داده مشابه به زیر آب منتقل شوند، مصرف انرژی موردنیاز برای خنکسازی میتواند به شکل قابل توجهی کاهش یابد و سالانه دهها میلیارد کیلوواتساعت در مصرف برق صرفهجویی شود.
افزون بر صرفهجویی در انرژی، این مراکز مزیت دیگری نیز دارند. از آنجا که بخش عمده تجهیزات در زیر آب قرار میگیرد، میزان زمین موردنیاز برای ساخت آنها بیش از ۹۰ درصد کمتر از مراکز داده متعارف است. این موضوع میتواند در مناطق پرجمعیت یا مناطقی که زمین ارزش اقتصادی بالایی دارد، اهمیت ویژهای داشته باشد.
بااینحال، کارشناسان تأکید میکنند که رایانش زیرآبی هنوز فناوری نسبتاً جدیدی است و تجربه عملی گستردهای از بهرهبرداری تجاری آن وجود ندارد. یکی از پرسشهای مهم این است که این تأسیسات در بلندمدت تا چه اندازه در برابر خوردگی، فشار آب و شرایط دشوار محیط دریا مقاوم خواهند بود.
همچنین نگرانیهایی درباره اثرات زیستمحیطی این مراکز وجود دارد. هرچند سامانههای خنککننده به گونهای طراحی شدهاند که کارآمد باشند، در نهایت بخشی از گرمای تولیدشده به آبهای اطراف منتقل میشود. پژوهشگران هنوز در حال بررسی این موضوع هستند که آزادسازی مداوم گرما در مقیاس بزرگ چه تأثیری بر اکوسیستمهای دریایی محلی خواهد داشت.
