بر اساس نتایج یک پژوهش جدید، درگیر بودن مداوم و مادامالعمر با زبان و کلمات مکتوب، از جمله مطالعه کتابها، نوشتن و یادگیری زبانهای مختلف، میتواند یکی از مؤثرترین راهکارها برای حفظ تیزهوشی ذهن و به تأخیر انداختن یا پیشگیری از زوال عقل باشد.
این مطالعه که توسط تیمی از مرکز پزشکی دانشگاه راش در ایالات متحده انجام شده است، نشان میدهد دههها اشتغال به چنین فعالیتهایی میتواند خطر ابتلا به بیماری آلزایمر را تا ۳۸ درصد کاهش دهد و همچنین احتمال بروز اختلال شناختی خفیف را تا ۳۶ درصد پایین بیاورد.
این ارقام از مقایسه شرکتکنندگانی به دست آمده است که در مقیاس غنیسازی شناختی بالاترین امتیاز را کسب کرده بودند با افرادی که پایینترین امتیاز را داشتند؛ این مقایسه در یک نمونه آماری شامل ۱,۹۳۹ نفر انجام شد. میانگین سن شرکتکنندگان در آغاز مطالعه ۸۰ سال بود و وضعیت سلامت آنها به طور میانگین نزدیک به ۸ سال تحت پیگیری قرار گرفت.
آندریا زَمیت، عصبروانشناس، در این باره میگوید: «مطالعه ما غنیسازی شناختی را از دوران کودکی تا سالهای پایانی زندگی بررسی کرد و بر فعالیتها و منابعی تمرکز داشت که ذهن را تحریک میکنند.»
از شرکتکنندگان درباره عادتهایشان در سن ۱۲ سالگی، در سن ۴۰ سالگی و در سن فعلی آنها پرسش شد. این پرسشها فعالیتهایی نظیر مطالعه کتاب، مراجعه به کتابخانهها و موزهها، یادگیری زبانهای خارجی و استفاده از فرهنگ لغت را در بر میگرفت.
دادهها نشان داد افرادی که بیشترین میزان یادگیری و غنیسازی مادامالعمر را تجربه کرده بودند، به طور میانگین بروز بیماری آلزایمر را ۵ سال و بروز اختلال شناختی خفیف را ۷ سال به تأخیر انداختهاند.
پژوهشگران همچنین بافت مغزی شرکتکنندگانی را که در طول دوره مطالعه فوت کرده بودند، مورد تجزیهوتحلیل قرار دادند. شواهدی مشاهده شد که نشان میداد مغز افرادی که در دوران کودکی امتیاز بالاتری در شاخص غنیسازی داشتند، سطحی از محافظت در برابر تجمع پروتئینهای مرتبط با آلزایمر را دارا بوده است.
علاوه بر این، دادههایی درباره وضعیت اجتماعیـاقتصادی گردآوری شد تا مشخص شود آیا این عامل میتواند بر نرخ افت شناختی تأثیرگذار باشد یا خیر؛ موضوعی که در پژوهشهای پیشین نیز مشاهده شده بود. با این حال، به نظر میرسد مزایای فعالیتهای غنیساز شناختی مستقل از این عامل عمل میکند.
هرچند این مطالعه ارتباطی قوی میان غنیسازی شناختی مادامالعمر و زوال عقل نشان میدهد، اما رابطه علت و معلولی را اثبات نمیکند؛ به این معنا که مطالعه مستمر کتابها در طول سالها لزوماً تضمین نمیکند که فرد کمتر در معرض مشکلات شناختی قرار گیرد.
با وجود این محدودیتها، نتایج به عنوان شواهدی دیگر بر وجود رابطهای نیرومند میان فعال نگه داشتن ذهن و کاهش احتمال بروز زوال عقل تأکید میکند.
این رابطه از نظر منطقی نیز قابل درک است و با یافتههای مطالعات پیشین همخوانی دارد؛ برای مثال، حل کردن معماها نیز به عنوان روشی برای فعال نگه داشتن نورونها و مقابله با افت شناختی مطرح شده است. به نظر میرسد مغز ما همانقدر که سایر بخشهای بدن به ورزش نیاز دارند، به تمرین و فعالیت احتیاج دارد.
فارغ از اینکه هماکنون در چه سنی قرار دارید، هرگز برای آغاز تغییرات سبک زندگی و شکل دادن به عادتهایی که میتوانند خطر زوال عقل را کاهش دهند، نه خیلی زود است و نه خیلی دیر. زمانی که مشغول مطالعه یا نوشتن نیستید، میتوانید پیادهروی را در برنامه خود بگنجانید، رژیم غذاییتان را زیر نظر بگیرید و حتی برای بهبود کیفیت خواب، روی پردههای مناسبتر سرمایهگذاری کنید.
این پژوهش در نشریه N منتشر شده است.
