دانشمندان برای نخستین بار شواهد قطعی از یک «میکروبلازار» در کهکشان راه شیری پیدا کرده‌اند؛ سیاهچاله‌ای که در کنار یک ستاره پرجرم و داغ در حال گردش است و یکی از جت‌های پرسرعت آن تقریباً در راستای زمین قرار گرفته است.
به گزارش سیناپرس،یک درخشش مرموز در اعماق فضا که نخستین بار بیش از چهار دهه پیش ثبت شد، سرانجام به کشف جرمی نادر در کهکشان راه شیری انجامید؛ جرمی که می‌تواند به دانشمندان کمک کند یکی از خشن‌ترین پدیده‌های کیهانی را از فاصله‌ای نسبتاً نزدیک مطالعه کنند.
این جرم با نام IRAS 18293-0941 در سال ۱۹۸۳ در داده‌های ماهواره نجومی فروسرخ (IRAS) شناسایی شد. در آن زمان، دانشمندان تنها می‌دانستند که یک منبع ناشناخته، مقدار قابل توجهی تابش فروسرخ منتشر می‌کند.
اما بررسی‌های چندین‌ساله با استفاده از تلسکوپ‌های بزرگ در نقاط مختلف جهان، تصویر متفاوتی را آشکار کرد: این منبع در واقع یک سامانه دوتایی شامل یک سیاهچاله و یک ستاره پرجرم و داغ است.
وقتی سیاهچاله ماده ستاره را می‌بلعد
در این سامانه، سیاهچاله به دور ستاره همراه خود می‌چرخد و هم‌زمان بخشی از ماده ستاره را به سوی خود می‌کشد. این ماده پیش از سقوط به درون سیاهچاله، در اطراف آن تجمع پیدا می‌کند و بخشی از آن در قالب دو جت عظیم از قطب‌های سامانه به بیرون پرتاب می‌شود.این جت‌ها از پلاسمای بسیار داغ تشکیل شده‌اند و با سرعتی نزدیک به سرعت نور حرکت می‌کنند؛ به چنین جریان‌هایی جت‌های نسبیتی گفته می‌شود.
در مورد IRAS 18293-0941، یکی از این جت‌ها تقریباً در جهت زمین قرار گرفته است. همین وضعیت باعث می‌شود تابش آن از دید ناظران زمینی بسیار پرنورتر و برجسته‌تر به نظر برسد.
چنین سامانه‌ای را میکروبلازار می‌نامند؛ نسخه‌ای کوچک‌تر از بلازارهایی که معمولاً در ارتباط با سیاهچاله‌های کلان‌جرم در مرکز کهکشان‌های دوردست دیده می‌شوند.
چرا جت دیگر را نمی‌بینیم؟
شاید سؤال مهم این باشد که اگر سیاهچاله دو جت در جهت مخالف تولید می‌کند، چرا تنها یکی از آنها مشاهده می‌شود؟پاسخ در محیط اطراف سامانه نهفته است.
جت دوم در جهت مخالف زمین حرکت می‌کند و مستقیماً قابل مشاهده نیست، اما وقتی پلاسمای پرسرعت آن با گاز و غبار موجود در فضای میان‌ستاره‌ای برخورد می‌کند، این ماده را به‌شدت گرم می‌کند. نتیجه، ایجاد یک نقطه داغ است که در داده‌های مربوط به پرتوهای گاما قابل شناسایی است.به این ترتیب، دانشمندان توانستند نه‌تنها جت رو به زمین، بلکه وجود جت مقابل آن را نیز تأیید کنند.
وجود میکروبلازارها سال‌ها یک احتمال نظری بود، اما شواهد قطعی برای چنین جرمی در کهکشان راه شیری در دست نبود.اکنون IRAS 18293-0941 فرصتی کم‌سابقه در اختیار اخترشناسان قرار می‌دهد تا سازوکار تولید جت‌های نسبیتی و رفتار ماده در نزدیکی سیاهچاله را در فاصله‌ای بسیار نزدیک‌تر از بلازارهای دوردست بررسی کنند.
مطالعه این سامانه می‌تواند به درک بهتر نقش سیاهچاله‌ها در گرم‌کردن محیط اطراف، برهم‌کنش جت‌های نسبیتی با گاز و غبار میان‌ستاره‌ای و حتی اثر این فرایندها بر شکل‌گیری و تحول ستاره‌ها، سیاره‌ها و ساختارهای کهکشانی کمک کند.
نکته مهم این است که اگرچه عبارت «جتی که به سوی زمین نشانه رفته» می‌تواند نگران‌کننده به نظر برسد، این کشف به معنای وجود یک تهدید برای زمین نیست. آنچه این سامانه را برای دانشمندان هیجان‌انگیز کرده، امکان مطالعه مستقیم‌تر یکی از پرانرژی‌ترین فرایندهای کیهان است.
مترجم:ندا جوادهراتی
