در حالی که همه‌گیری هر بیماری، توجه‌ها را به سمت افراد بیمار میبرد، کسانی که در همان شرایط بیمار نمی‌شوند، می‌توانند سرنخ‌های مهمی درباره چگونگی مقابله بدن با بیماری در اختیار پژوهشگران قرار دهند.
به گزارش سیناپرس، در مواجهه با یک مسئله، معمولا توجه ما به سمت مواردی جلب می‌شود که دچار مشکل شده‌اند؛ محصولی که آفت زده، زمینی که حاصلخیزی خود را از دست داده یا بیماری‌ای که افراد زیادی را درگیر کرده است. به‌طور طبیعی، تلاش برای پیدا کردن علت مشکل، اولین قدم برای حل آن به نظر می‌رسد.
اما همیشه لازم نیست برای پیدا کردن راه‌حل، فقط به سراغ موارد شکست‌خورده برویم. گاهی یک نمونه متفاوت، اطلاعاتی در اختیار ما می‌گذارد که از بررسی ده‌ها نمونه ناموفق به دست نمی‌آید. یک گیاه که در میان خشکسالی همچنان سبز مانده، محصولی که در برابر آفت آسیب ندیده یا فردی که در شرایط شیوع یک بیماری سالم مانده است، همگی می‌توانند حامل یک سرنخ باشند؛ سرنخی درباره اینکه چه ویژگی‌ای باعث شده در شرایط مشابه، نتیجه متفاوتی رقم بخورد.
مصطفی قانعی، دبیر ستاد علوم و فناوری‌های زیست و سلول‌های بنیادی معاونت علمی، با اشاره به همین موضوع، به نمونه‌ای از طبیعت اشاره می‌کند. او می‌گوید: «اگر در شرایط خشکسالی و کم‌آبی، درختی را ببینیم که وسط یک بیابان همچنان زنده، سرحال و سبز باقی مانده است، باید این تفاوت را جدی بگیریم. این درخت احتمالا صفاتی دارد که به آن امکان سازگاری با خشکی را داده است.»
راه‌حل، در دل استثناها پنهان است
این نگاه، پرسش ما را هم تغییر می‌دهد؛ به‌جای اینکه فقط بپرسیم «چرا این گیاهان از بین رفتند؟»، می‌توانیم بپرسیم «چه چیزی باعث شده این درخت زنده بماند؟» پاسخ به همین پرسش می‌تواند راه را برای شناسایی یک صفت مقاوم و استفاده از آن در تولید و تکثیر گیاهان دیگر باز کند.
قانعی توضیح می‌دهد که اگر از چنین درختی قطعه‌ای جدا شود، می‌توان با استفاده از کشت بافت آن را تکثیر کرد و از ویژگی‌های آن بهره گرفت. از این منظر، یک درخت مقاوم در برابر خشکی دیگر فقط یک درخت در دل بیابان نیست؛ بلکه می‌تواند منبعی برای ایجاد پوشش گیاهی مقاوم‌تر در مناطقی باشد که با کم‌آبی و کاهش بارش مواجه‌اند.
همین الگو را می‌توان در کشاورزی نیز مشاهده کرد. تصور کنید یک آفت به مزرعه‌ای حمله کرده و تقریباً تمام محصولات را از بین برده، اما یک گیاه سالم باقی مانده است. شاید در نگاه اول، این یک گیاه در برابر خسارت گسترده چندان مهم به نظر نرسد، اما دقیقاً همین استثنا می‌تواند ارزشمندترین بخش ماجرا باشد.
زیست‌فناوری به دنبال تفاوت‌هاست
قانعی با اشاره به چنین مثالی می‌گوید که از منظر مهندسی زیستی، همان محصول سالم یک «نعمت» است؛ چراکه ممکن است ویژگی‌ای داشته باشد که آن را در برابر آفت مقاوم کرده است. اگر بتوان این ویژگی را شناسایی و حتی در یک سلول آن پیدا کرد، می‌توان از آن برای تولید گیاهانی استفاده کرد که در برابر آن آفت مقاومت بیشتری داشته باشند.
این نوع نگاه فقط به گیاهان محدود نمی‌شود. در مورد بیماری‌ها نیز می‌توان به‌جای تمرکز صرف بر افرادی که بیمار شده‌اند، به کسانی توجه کرد که در شرایط مشابه سالم مانده‌اند. اگر در یک خانواده یا یک جمعیت، تعدادی از افراد به بیماری مبتلا شوند و فردی در برابر آن مقاومت کند، همین تفاوت می‌تواند یک پرسش مهم ایجاد کند: چه ویژگی‌ای باعث شده این فرد سالم بماند؟
به نقل از فارس، قانعی نیز بر همین نکته تأکید دارد و می‌گوید: «فناوری زیستی می‌تواند پاسخ را در همان فردی جست‌وجو کند که سالم مانده است؛ یعنی به‌جای اینکه فقط به سراغ افراد گرفتار برویم، ویژگی فرد مقاوم را بررسی کنیم و ببینیم چه عاملی باعث تفاوت او شده است.»
در واقع، طبیعت هر روز نمونه‌هایی از مقاومت را در برابر ما قرار می‌دهد؛ اما برای دیدن ارزش این نمونه‌ها، باید زاویه نگاه خود را تغییر دهیم. شاید در میان انبوه محصولاتی که آفت زده، یک محصول سالم مهم‌تر از همه آن‌ها باشد؛ شاید یک درخت سبز در میان خشکی، سرنخ یک راه‌حل بزرگ‌تر باشد و شاید فردی که در میان یک بیماری سالم مانده، پاسخ پرسشی را در خود داشته باشد که سال‌ها به دنبال آن بوده‌ایم.
