تحلیل تازه آنکتاد از اقتصاد جهانی حاکی از آن است که رقابت کشورها برای جذب سرمایهگذاری خارجی بیش از هر زمان دیگری بر پایه فناوری، نوآوری و توسعه زیرساختهای دیجیتال شکل گرفته است؛ روندی که همزمان با افزایش ۱۳.۷ درصدی سرمایهگذاری مستقیم خارجی در ایران، اهمیت سرمایهگذاریهای فناورانه را دوچندان میکند.
به گزارش سیناپرس، سرپرست تیم ملی اختراعات ایران با تشریح گزارش «سرمایهگذاری جهانی ۲۰۲۶» آنکتاد از تغییر معیارهای جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی از منابع طبیعی و نیروی کار ارزان به فناوری، نوآوری و زیرساختهای دیجیتال خبر داد و گفت: در حالی که جریان ورودی سرمایهگذاری مستقیم خارجی به ایران در سال ۲۰۲۵ با رشد ۱۳.۷ درصدی به یکمیلیارد و ۶۴۷ میلیون دلار رسیده، رقابت آینده کشورها بیش از هر زمان دیگری بر پایه فناوری است.
امیرعباس محمدی کوشکی، سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران در گفتوگویی خبری با اشاره به گزارش «World Investment Report 2026» که از سوی کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (UNCTAD) منتشر شده است، گفت: این گزارش تصویری متفاوت از اقتصاد جهانی نسبت به سالهای گذشته ارائه میدهد و نشان میدهد که معادلات جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی در جهان دستخوش تغییرات اساسی شده است.
وی افزود: اگر در دهههای گذشته رقابت کشورها برای جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی بیشتر بر پایه نیروی کار ارزان، منابع طبیعی و بازارهای مصرف شکل میگرفت، گزارش امسال نشان میدهد که فناوری، نوآوری، امنیت اقتصادی، زیرساختهای دیجیتال و توانایی کشورها در توسعه صنایع پیشرفته، اکنون به مهمترین عوامل تعیینکننده مسیر سرمایهگذاریهای جهانی تبدیل شدهاند.
سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران ادامه داد: اگرچه در این گزارش فصل یا تحلیل مستقلی درباره ایران ارائه نشده، اما در بخشهای مختلف آن، هم آمارهای رسمی سرمایهگذاری کشور منتشر شده و هم به تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی مرتبط با ایران بر فضای سرمایهگذاری منطقه اشاره شده است. بررسی این دادهها نشان میدهد که ایران در سال ۲۰۲۵ افزایش محدودی در جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی داشته، اما همچنان با چالشهایی مواجه است که بخش مهمی از آنها به شرایط منطقهای و تغییر الگوی سرمایهگذاری جهانی بازمیگردد.
محمدی کوشکی با استناد به آمار رسمی آنکتاد (UNCTAD) اظهار کرد: جریان ورودی سرمایهگذاری مستقیم خارجی (FDI Inflows) ایران در سال ۲۰۲۵ به یک میلیارد و ۶۴۷ میلیون دلار رسید، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ معادل یک میلیارد و ۴۴۹ میلیون دلار، در سال ۲۰۲۳ یک میلیارد و ۴۲۲ میلیون دلار، در سال ۲۰۲۲ یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار، در سال ۲۰۲۱ یک میلیارد و ۴۲۵ میلیون دلار و در سال ۲۰۲۰ یک میلیارد و ۳۴۲ میلیون دلار بوده است. این روند نشان میدهد که ورود سرمایهگذاری مستقیم خارجی به ایران طی ۶ سال گذشته در بازهای نسبتاً محدود، بین ۱.۳ تا ۱.۶ میلیارد دلار در نوسان بوده و در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل حدود ۱۳.۷ درصد افزایش یافته است.
سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران با اشاره به شاخص موجودی سرمایهگذاری مستقیم خارجی (FDI Inward Stock) گفت: مجموع ارزش سرمایهگذاریهای خارجی موجود در اقتصاد ایران در پایان سال ۲۰۲۵ به ۶۶ میلیارد و ۱۵۴ میلیون دلار رسیده است؛ این رقم در سال ۲۰۲۴ برابر با ۶۴ میلیارد و ۵۰۷ میلیون دلار، در سال ۲۰۱۰ معادل ۲۸ میلیارد و ۹۵۳ میلیون دلار و در سال ۲۰۰۰ تنها ۲ میلیارد و ۵۹۷ میلیون دلار بوده است.
وی اضافه کرد: افزایش این شاخص نشان میدهد سرمایهگذاریهای خارجی انجامشده طی سالهای گذشته همچنان در اقتصاد کشور حضور دارند و به موجودی سرمایه خارجی ایران افزودهاند.
سرمایهگذاری مستقیم ایران در خارج
محمدی کوشکی همچنین درباره سرمایهگذاری مستقیم ایران در خارج از کشور، اظهار کرد: موجودی سرمایهگذاری مستقیم ایران در خارج از کشور (FDI Outward Stock) در پایان سال ۲۰۲۵ به ۴ میلیارد و ۵۱۹ میلیون دلار رسیده است، در حالی که این شاخص در سال ۲۰۲۴ معادل ۴ میلیارد و ۴۱۵ میلیون دلار، در سال ۲۰۱۰ برابر با یک میلیارد و ۷۱۳ میلیون دلار و در سال ۲۰۰۰ حدود ۴۱۱ میلیون دلار بوده است.
وی افزود: همچنین جریان خروجی سرمایهگذاری مستقیم خارجی (FDI Outflows) ایران در سال ۲۰۲۵ برابر با ۱۰۴ میلیون دلار گزارش شده که نسبت به رقم ۸۹ میلیون دلاری سال ۲۰۲۴ افزایش اندکی را نشان میدهد.
سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران با تأکید بر ضرورت تفسیر صحیح این آمار تصریح کرد: یکی از نکات مهم در تحلیل این دادهها، تفاوت میان «جریان ورودی سرمایهگذاری» و «موجودی سرمایهگذاری» است؛ در حالی که بسیاری این دو شاخص را یکسان تلقی میکنند، ماهیت آنها کاملاً متفاوت است. جریان ورودی سرمایهگذاری تنها میزان سرمایه جدیدی را نشان میدهد که طی یک سال وارد کشور شده است؛ بنابراین رقم یک میلیارد و ۶۴۷ میلیون دلار، کل سرمایهگذاری خارجی ایران نیست، بلکه صرفاً سرمایه جدید جذبشده در سال ۲۰۲۵ را نشان میدهد.
محمدی کوشکی اضافه کرد: در مقابل، موجودی سرمایهگذاری خارجی مجموع ارزش همه سرمایهگذاریهای خارجی موجود در اقتصاد ایران تا پایان همان سال است که به ۶۶ میلیارد و ۱۵۴ میلیون دلار رسیده است. به بیان ساده، جریان ورودی سرمایهگذاری را میتوان به «درآمد سالانه» و موجودی سرمایه را به «کل دارایی انباشته» تشبیه کرد.
وضعیت جذب سرمایه خارجی ایران
سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران، با اشاره به تفاوت میان «جریان ورودی سرمایهگذاری» و «موجودی سرمایهگذاری خارجی» اظهار کرد: این تفاوت، تصویر دقیقتری از وضعیت ایران ارائه میدهد. افزایش موجودی سرمایهگذاری خارجی نشان میدهد بخش قابل توجهی از سرمایههای خارجی پیشین همچنان در اقتصاد کشور باقی ماندهاند، اما پایین بودن جریان ورودی سالانه بیانگر آن است که سرعت جذب سرمایههای جدید همچنان محدود است؛ موضوعی که در فضای رقابتی امروز جهان از اهمیت بالایی برخوردار است.
وی با تاکید بر اینکه آنچه گزارش «سرمایهگذاری جهانی ۲۰۲۶» را از گزارشهای سالهای گذشته متمایز میکند، صرفاً ارائه آمار نیست، بلکه تغییر نگاه به ماهیت سرمایهگذاری مستقیم خارجی است، یادآور شد: بر اساس تحلیل آنکتاد، جهان وارد مرحلهای شده که در آن سرمایهگذاری دیگر تنها ابزاری برای افزایش تولید یا تجارت نیست، بلکه به بخشی از رقابت ژئوپلیتیکی، فناوری و امنیت اقتصادی کشورها تبدیل شده است. به همین دلیل، مقصد سرمایهگذاریهای بینالمللی نیز در حال تغییر است و سرمایهها بیش از گذشته به سمت اقتصادهایی حرکت میکنند که در فناوریهای پیشرفته از مزیت رقابتی برخوردارند.
سهم پروژههای سرمایهگذاری در حوزههای راهبردی
سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران، با اشاره به یکی از مهمترین یافتههای این گزارش گفت: سهم پروژههای سرمایهگذاری در حوزه فناوریهای راهبردی طی پنج سال گذشته جهش قابل توجهی داشته است؛ به گونهای که سهم این حوزهها از کل پروژههای سرمایهگذاری بینالمللی از ۱۶ درصد در سال ۲۰۲۰ به ۴۴ درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. این آمار نشان میدهد که اکنون نزدیک به نیمی از پروژههای جدید سرمایهگذاری خارجی جهان در حوزههایی انجام میشود که به طور مستقیم با فناوریهای پیشرفته مرتبط هستند.
محمدی کوشکی با تأکید بر جایگاه ویژه هوش مصنوعی در این تحول، اظهار کرد: گزارش آنکتاد نشان میدهد توسعه هوش مصنوعی تنها به ساخت مدلهای هوشمند محدود نمیشود، بلکه زنجیره گستردهای از سرمایهگذاریها را در بخشهای مختلف ایجاد کرده است؛ از احداث مراکز داده عظیم گرفته تا توسعه تراشههای پیشرفته، زیرساختهای پردازشی، شبکههای ارتباطی پرسرعت، خدمات رایانش ابری و تأمین برق پایدار. از همین رو، رقابت کشورها برای جذب سرمایه در حوزه هوش مصنوعی، در عمل به رقابت برای توسعه کل اکوسیستم اقتصاد دیجیتال تبدیل شده است.
سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران با اشاره به بخش دیگری از گزارش آنکتاد، اضافه کرد: رشد سریع سرمایهگذاری در مراکز داده (Data Centers) را یکی از پیشرانهای اصلی سرمایهگذاری جهانی در سالهای آینده معرفی کرده است. افزایش استفاده از هوش مصنوعی، رایانش ابری و خدمات دیجیتال موجب شده ظرفیت مراکز داده به یکی از شاخصهای مهم رقابت اقتصادی کشورها تبدیل شود.
وی ادامه داد: در کنار مراکز داده، صنایع نیمههادی، فناوریهای انرژی پاک، مواد معدنی حیاتی و حوزه تحقیق و توسعه (R&D) نیز از مهمترین مقاصد سرمایهگذاری جهانی به شمار میروند و انتظار میرود در سالهای آینده سهم بیشتری از سرمایههای بینالمللی را به خود اختصاص دهند.
محمدی کوشکی خاطر نشان کرد: بر اساس ارزیابی آنکتاد، کشورهایی که بتوانند میان دانشگاه، صنعت و شرکتهای فناور ارتباط مؤثر برقرار کنند، زیرساختهای دیجیتال خود را توسعه دهند، نیروی انسانی متخصص تربیت کنند و محیطی باثبات و قابل پیشبینی برای فعالیت سرمایهگذاران فراهم آورند، در سالهای آینده سهم بیشتری از سرمایهگذاریهای جهانی را جذب خواهند کرد. به همین دلیل، رقابت امروز کشورها بیش از آنکه بر سر منابع طبیعی باشد، بر محور دانش، فناوری و نوآوری شکل گرفته است
جایگاه ایران در تحولات جدید سرمایهگذاری
محمدی کوشکی با اشاره به جایگاه ایران در تحولات جدید سرمایهگذاری جهانی، اظهار کرد: اگرچه گزارش «سرمایهگذاری جهانی ۲۰۲۶» بهصورت مستقیم عملکرد فناورانه ایران را ارزیابی نمیکند، اما روندهای ترسیمشده در این گزارش نشان میدهد که جذب سرمایهگذاری در سالهای آینده بیش از گذشته به میزان آمادگی کشورها در حوزه فناوری وابسته خواهد بود. این موضوع برای ایران اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا بخش عمده رشد سرمایهگذاری جهانی اکنون در حوزههایی متمرکز شده است که به زیرساختهای دیجیتال پیشرفته، سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، دسترسی به فناوریهای نوین و ایجاد پیوند مؤثر میان دانشگاه و صنعت نیاز دارند.
سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران با اشاره به تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی بر جریان سرمایهگذاری جهانی در گزارش آنکتاد، ادامه داد: از دیدگاه آنکتاد، افزایش تنشهای منطقهای موجب تغییر ارزیابی ریسک سرمایهگذاری در منطقه شده است؛ به گونهای که سرمایهگذاران بینالمللی در شرایط بیثبات، پروژههای بزرگ را با احتیاط بیشتری بررسی میکنند، تصمیمگیری درباره سرمایهگذاریهای بلندمدت را به تعویق میاندازند و هزینه تأمین مالی پروژهها نیز افزایش مییابد.
محمدی کوشکی خاطرنشان کرد: با وجود این شرایط، آمار رسمی گزارش نشان میدهد که این تحولات به کاهش سرمایهگذاری مستقیم خارجی در ایران طی سال ۲۰۲۵ منجر نشده است. برعکس، جریان ورودی سرمایهگذاری مستقیم خارجی از یک میلیارد و ۴۴۹ میلیون دلار در سال ۲۰۲۴ به یک میلیارد و ۶۴۷ میلیون دلار در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. این آمار نشان میدهد که اگرچه فضای ژئوپلیتیکی منطقه با ریسک بیشتری همراه شده، اما جریان سرمایهگذاری به ایران متوقف نشده و همچنان روندی افزایشی، هرچند محدود، را تجربه کرده است.
به نقل از ایسنا، سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران با تاکید بر اینکه این گزارش هشدار میدهد که در شرایط جدید اقتصاد جهانی، تنها افزایش حجم سرمایهگذاری کافی نیست، بلکه کیفیت سرمایهگذاری اهمیت بیشتری پیدا کرده است، خاطر نشان کرد: از نگاه آنکتاد، سرمایهگذاریهایی که به انتقال فناوری، توسعه صنایع پیشرفته، ایجاد اشتغال دانشبنیان و افزایش توان نوآوری کشورها منجر شوند، ارزش اقتصادی بهمراتب بیشتری نسبت به سرمایهگذاریهای سنتی دارند.
محمدی کوشکی اظهار کرد: بر این اساس، چالش اصلی برای کشورهایی مانند ایران تنها افزایش رقم سرمایهگذاری خارجی نیست، بلکه هدایت سرمایهها به سمت بخشهای فناورانه و دارای ارزش افزوده بالا است؛ مسیری که گزارش «سرمایهگذاری جهانی ۲۰۲۶» از آن به عنوان موتور اصلی رشد اقتصادی در دهه آینده یاد میکند.
