09 اردیبهشت 1405 ساعت 13:27
پژوهشگران پس از سالها تحقیق اعلام کردند که اولین سگهای شناخته شده به همراه انسانها در عصر یخبندان زندگی میکردهاند.
رابطه انسان و سگ یکی از پایدارترین و عمیقترین همزیستیهای طبیعت است و محققان سالهاست که به دنبال یافتن نقطه آغاز این رابطه هستند و تا امروز این موضوع در هالهای از ابهام قرار داشته است. حالا پژوهشی تازه توانسته قدمت این پیوند محکم را مشخص کند. مطالعهای که با عنوان «سگها در دوران پارینه سنگی به طور گسترده در اوراسیا غربی پراکنده بودند» منتشر شده و در مجله Nature به چاپ رسیده و نگاهی تازه به تاریخچه این رابطه دوستانه دیرینه میاندازد.
قدمت اولین سگهای شناخته شده که با انسان زندگی میکردند
با شناسایی قدیمیترین شواهد ژنتیکی از سگهای اهلی که تاکنون پیدا شده، پژوهشگران به این نتیجه رسیدهاند که بهترین دوستان ما بیش از 14 هزار سال پیش در کنار انسانها زندگی میکردهاند. این یافته، تصویر ما از آغاز این پیوند باستانی را به کلی دگرگون میکند و نشان میدهد که پیوند دوستانه انسان و سگ ریشهای عمیقتر و دیرینهتر از آنچه پیشتر تصور میشد دارد.
پژوهشگران DNA باستانی حیواناتی را بررسی کردند که از بقایای بهجامانده در سایتهای باستان شناسی بریتانیا و ترکیه به دست آمده بود. این نمونهها مربوط به دوره پارینه سنگی پسین – سومین بخش از این عصر طولانی – هستند و تاریخشان به زمانی بازمیگردد که انسانها هنوز به کشاورزی دست نیافته بودند. پیش از آنکه زندگی بشر به شکلی که امروز میشناسیم شکل گیرد.
یافتههای غار گوف و محوطه پینارباشی
پژوهشگران در بررسی خود به این نتیجه رسیدند که استخوانهایی که از غار گوف و محوطه باستانی پینارباشی به دست آمدهاند، به سگهای اولیه تعلق دارند. این کشف نشان میدهد که شواهد قطعی از اهلی شدن سگها حداقل بیش از 5000 سال قدیمیتر از آن چیزی است که پیشتر تصور میشد و در نتیجه، تاریخ رابطه انسان و سگ را عمیقتر و کهنتر از روایتهای قبلی میکند.
پروفسور الیور کریگ، از گروه باستان شناسی دانشگاه یورک و مدیر مرکز BioArch، توضیح میدهد که دانشمندان مدتها تصور میکردند سگها در جریان آخرین عصر یخبندان از گرگهای خاکستری منشأ گرفتهاند، اما یافتن شواهد فیزیکی قطعی از همزیستی آنها با انسانها همواره چالشی جدی بوده است. در ابتداییترین مراحل اهلیسازی، سگها و گرگها از نظر ظاهری تقریبا غیرقابل تشخیص بودند و حتی تفاوتهای رفتاری میان آنها نیز در دادههای باستان شناسی بازتاب روشنی پیدا نمیکرد.
برخلاف پژوهشهای گذشته که تنها بر قطعات کوچک DNA و اندازهگیریهای استخوانی تکیه داشتند، این مطالعه جدید توانست ژنومهای کامل را از بقایایی با بیش از 10 هزار سال قدمت بازسازی کند و آنها را با بیش از هزار نمونه از سگسانان امروزی و باستانی مقایسه کند.
عمر رابطه سگ با انسان فراتر از تصور ماست
نتایج این بررسی نشان داد که سگها دستکم از 14 هزار سال پیش در بخشهای گستردهای از اروپا و غرب آسیا حضور داشته و پراکندگی قابل توجهی داشتهاند. همچنین در دانشگاه یورک، پژوهشگران با بررسی رژیم غذایی بقایای سگها، انسانها و گرگها در یک محوطه باستانی مشترک، تلاش کردند تصویر دقیقتری از نحوه همزیستی و تعامل میان این سه گونه به دست آورند.
پژوهشگران با بررسی ایزوتوپهای کربن و نیتروژن باقی مانده در کلاژن استخوان – ردپاهای شیمیایی که تصویر دقیقی از رژیم غذایی در بلندمدت ارائه میدهند – توانستند بازسازی کنند که انسانها و حیوانات این دوره چه میخوردهاند. لیزی هاجسون، دانشجوی دکتری باستان شناسی در دانشگاه یورک، توضیح میدهد که یکی از مهمترین نتایج از محوطه پینارباشی به دست آمده است؛ جایی که دادهها نشان میدهد سگهای اهلی رژیمی سرشار از ماهی داشتهاند، رژیمی که به طرز چشمگیری با غذای انسانهای همان منطقه همخوانی دارد.
این محقق اضافه میکند که بعید است این سگها خودشان به مقدار قابل توجهی ماهی شکار کرده باشند و همین موضوع نشان میدهد که آنها احتمالا به طور مستقیم غذای خود را از انسانها میگرفتهاند. این همپوشانی غذایی، تصویری روشن از یک رابطه نزدیک، وابسته و مبتنی بر همکاری میان انسان و سگ در دوران عصر یخبندان ارائه میدهد و نشان دهنده رابطهای فراتر از یک همزیستی ساده بوده است.
ویلیام مارش از موزه تاریخ طبیعی توضیح میدهد که این نمونهها امکان شناسایی سگهای باستانی بیشتری را از محوطههایی در آلمان، ایتالیا و سوئیس فراهم کردهاند. این یافتهها نشان میدهد سگها حداقل از چهارده هزار سال پیش در بخشهای گستردهای از اروپا و ترکیه حضور داشتهاند.
پژوهشهای تازه، دریچهای به سوی رابطه انسان و سگ
پژوهش جدید همچنین نشان میدهد که سگها در میان گروههای مختلف شکارچی – گردآورنده اواخر عصر یخبندان، از جمله جوامع اپیگراوتیَن و مگدالنی، حضور داشته و بخشی از زندگی آنها بودهاند. بررسیهای ژنتیکی نشان داد که این سگهای اولیه، از نظر ریشههای تکاملی، به جمعیتهای اجدادی سگهای امروزی در اروپا و خاورمیانه نزدیکتر بودهاند تا به سگهای مناطق قطبی.
در همین راستا، Lachie Scarsbrook از دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ تأکید میکند که این نتایج نشان میدهد شاخههای اصلی دودمان سگها حدود 15 هزار سال پیش شکل گرفتهاند؛ به طوری که در همان دوران، گونههای متنوعی از سگها با تبارهای متفاوت در سراسر اوراسیا – از سامرست تا سیبری – وجود داشتهاند.
کارشناسان معتقدند این یافتهها این احتمال را تقویت میکند که سگها شاید بیش از ده هزار سال زودتر از سایر حیوانات یا گیاهان اهلی شده باشند. در کنار تحلیلهای ژنتیکی، پژوهشگران تلاش کردهاند تصویری از شیوه همزیستی انسانها و این سگهای اولیه ارائه دهند. گرچه نقش دقیق آنها هنوز به طور کامل روشن نیست، اما شواهد نشان میدهد که این حیوانات به شکلی عمیق در ساختار جوامع انسانی آن زمان ادغام شده بودند.
علاوه بر این، مدارکی مثل دفن آگاهانه و عمدی سگها، احتمال برخورداری آنها از جایگاهی فراتر از یک حیوان صرف را مطرح میکند. این جایگاه رفیع میتواند نشان دهنده ارزشهای عاطفی، نمادین یا فرهنگی در میان انسانهای آن دوران باشد.
یک فَک سگ که از غار گوف به دست آمده و قدمت آن به حدود 15 هزار سال پیش میرسد، اکنون به عنوان قدیمیترین شواهد شناخته شده از سگ اهلی در بریتانیا شناخته میشود. این یافته نشان میدهد که رابطه انسان و سگ، ریشههایی بسیار عمیق دارد و به واپسین روزهای عصر یخبندان بازمیگردد. سوفی چارلتون از دانشگاه یورک توضیح میدهد که این پژوهش در واقع آغاز شکلگیری پیوندی میان انسان و سگ را آشکار میکند. این پیوند از اواخر عصر یخبندان شکل گرفت و در طول هزاران سال ادامه یافت و در نهایت به تنوع نژادهای امروزی سگها انجامید.
