ارتشهای اروپا به سرعت از مرحله آزمایش هوش مصنوعی به مرحله ادغام آن در ظرفیتهای اصلی دفاعی رسیدهاند.
روز دوشنبه آلمان و اوکراین برنامه «Brave Germany» را آغاز کردند؛ طرحی که قرار است حدود پنج هزار پهپاد تهاجمی مشترک با برد متوسط و مجهز به هوش مصنوعی را در بر بگیرد.
توافق برلین و کییف تازهترین نمونه از مجموعه توافقها، پروژهها و قراردادهایی است که در سراسر قاره برای ادغام سامانههای هوش مصنوعی در سازوکارهای تصمیمگیری و تسلیحات موجود در زرادخانه اروپا منعقد میشود.
در ادامه نگاهی دقیقتر داریم به آنچه تا کنون برای وارد کردن انواع مختلف هوش مصنوعی به عملیات نظامی انجام شده است.
هوش مصنوعی موجود در ارتشهای اروپایی چه گسترهای دارد؟
به گفته لائورا بروئن، پژوهشگر هوش مصنوعی در موسسه بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم (سیپری)، ارتشهای اروپایی در ده سال گذشته از هوش مصنوعی در حوزههایی مانند منابع انسانی، لجستیک و پشتیبانی تعمیر و نگهداری استفاده کردهاند.
بروئن میگوید از حدود سال ۲۰۱۵ این فناوری به سطحی از بلوغ رسید که «به اولویت» ارتشهای اروپا تبدیل شد تا راههایی عملی برای استفاده از آن پیدا کنند.
بروئن گفت: «مدلهای بسیار ساده هوش مصنوعی میتوانند برای بهینه کردن روندها به کار بروند و مثلا بگویند اگر مسیر ب را به جای مسیر الف انتخاب کنید سریعتر میرسید؛ مشابه همان کاری که ما با گوگلمپ انجام میدهیم.»
به گفته بروئن، سرمایهگذاری در حوزه هوش مصنوعی اکنون عمدتا در دو بخش صورت میگیرد: سامانههای تسلیحاتی نیمهخودکار که با هوش مصنوعی تقویت شدهاند و سامانههای پشتیبان تصمیمگیری مبتنی بر هوش مصنوعی.
او میگوید در تسلیحات نیمهخودکار، هوش مصنوعی در خود سلاح ادغام شده اما همواره یک انسان در حلقه تصمیمگیری حضور دارد که «دکمه را میزند» یا تصمیم نهایی را میگیرد.
بروئن گفت: سامانههای پشتیبان تصمیمگیری مبتنی بر هوش مصنوعی میتوانند «تمام آن دسته از وظایف در جنگ را پوشش دهند که در آن، هوش مصنوعی به شما برای گرفتن تصمیم کمک میکند».
به گفته روی لیندلاوف، استاد علم داده در آکادمی دفاعی هلند، برای نمونه در اروپا سرمایهگذاریهای هوش مصنوعی به سمت مدیریت نبرد، برنامهریزی عملیاتی و برنامهریزی تاکتیکی هدایت میشود.
کدام کشورها در اروپا پیشتاز هستند؟
بروئن میگوید فرانسه، آلمان و بریتانیا در ادغام هوش مصنوعی در حوزه دفاعی پیشتاز هستند.
به گفته او این سه کشور قراردادهای «بسیار بزرگ» با شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی اعلام کردهاند تا روند ادغام این فناوری در ظرفیتهای هدفگیری را سرعت دهند.
برای مثال وزارت دفاع آلمان در سال ۲۰۲۳ با شرکت هوش مصنوعی هلسینگ، شرکت دفاعی مستقر در مونیخ، قراردادی امضا کرد (منبع به زبان انگلیسی) تا ستون فقرات هوش مصنوعی در سامانه هوایی رزمی آینده (FCAS)، یعنی جنگنده نسل بعدی اروپا، را طراحی کند.(منبع به زبان انگلیسی)target=”_blank” rel=”noopener noreferrer nofollow” href=”https://www.airbus.com/en/products-services/defence/future-combat-air-system-fcas” tooltip=”https://www.airbus.com/en/products-services/defence/future-combat-air-system-fcas”>
آلمان همچنین با هلسینگ و شاخه آلمانی شرکت صنایع نظامی ساب قراردادهایی (منبع به زبان انگلیسی) امضا کرده تا هوش مصنوعی را در سامانه جنگ الکترونیک جنگنده یوروفایتر ادغام کند.
یک قرارداد (منبع به زبان انگلیسی) جداگانه به ارزش ۲۶۹ میلیون یورو با هلسینگ نیز به این شرکت امکان میدهد تا مهمات سرگردان یا «پهپادهای انتحاری» تولید کند که در ارتش آلمان و ناتو به کار گرفته خواهد شد.
در همین حال بریتانیا در سال ۲۰۲۵ برنامه «Asgard» را معرفی کرد؛ شبکهای شناسایی و تهاجمی با قابلیتهای دیجیتالی که با ترکیب (منبع به زبان انگلیسی) حسگرها، ابزارهای پشتیبان تصمیمگیری و تسلیحات، قرار است «کیفیت تصمیمگیری را بهبود دهد و کشندگی را افزایش دهد».
همچنین بریتانیا در سال گذشته یک مشارکت راهبردی (منبع به زبان انگلیسی) با شرکت دفاعی آمریکایی پالانتیر امضا کرد که بر اساس آن این شرکت تا یک و نیم میلیارد پوند (۱.۷۳ میلیارد یورو) در این کشور سرمایهگذاری میکند تا به دولت برای بهرهگیری از فناوریهای هوش مصنوعی کمک کند.
به گفته لیندلاوف، فرانسه با ابتکار خود برای ساخت سامانههای نظامی هوش مصنوعی «حاکمیتی» و مستقل از ایالات متحده، در این حوزه متمایز است.
دولت فرانسه در ماه ژانویه یک توافق چارچوب (منبع به زبان انگلیسی) به شرکت میسترال، شرکت هوش مصنوعی مستقر در پاریس که به عنوان اصلیترین رقیب اروپایی غولهای آمریکایی این حوزه مانند چتجیپیتی و کلود انتروپیک شناخته میشود، اعطا کرد.
به گزارش رویترز، این توافق به نیروهای مسلح و برخی نهادهای عمومی اجازه میدهد از مدلها، نرمافزارها و خدمات هوش مصنوعی میسترال استفاده کنند. این توافق بر پایه توافقنامه همکاریای بنا شده که دولت در سال ۲۰۲۵ با میسترال امضا کرده بود.
نهادهای اروپایی نیز روی ادغام هوش مصنوعی کار میکنند و ماه گذشته چندین پروژه هوش مصنوعی را برای دریافت بودجه از صندوق دفاعی اروپا (EDF) برگزیدند.
در میان پروژههای آخرین دور تامین مالی، توسعه یک مدل زبانی بزرگ (منبع به زبان انگلیسی) «خصوصی، قابل استقرار، پایدار و کارآمد» برای استفاده دولتها، یک ابزار پشتیبان هوش مصنوعی حاکمیتی (منبع به زبان انگلیسی) اروپایی و یک سامانه توپخانهای (منبع به زبان انگلیسی) مجهز به هوش مصنوعی دیده میشود.
لیندلاوف گفت اروپا برنامههایی «خوب طراحیشده» دارد، اما «آنچه اکنون نیاز داریم این است که واقعا آنها را اجرا کنیم».
او گفت: «گاهی نگران میشوم… که روند تصمیمگیری ما بیش از حد طولانی است. سرعت اجرای این طرحها ممکن است به خاطر شیوه سازماندهی ما کاهش یابد.»
عامل اوکراین
بروئن میگوید اروپا تا حد زیادی از «کتاب راهنمای» اوکراین الهام میگیرد، زیرا نیروهای این کشور کاربردهای متعددی برای هوش مصنوعی پیدا کردهاند؛ از جمله در حوزههای اطلاعات، تحلیل دادهها و آگاهی موقعیتی در میدان.
برای مثال اوکراین سامانه دلتا را توسعه داد؛ سامانه دیجیتال مدیریت نبرد مبتنی بر هوش مصنوعی که با ترکیب ردیابها، رادارها، دادههای ماهوارهای و پلتفرمهای نقشه دیجیتال، به افسران نظامی در تصمیمگیری کمک میکند.
این پلتفرم که در هماهنگی (منبع به زبان انگلیسی) با ناتو توسعه یافته، به کاربران کمک میکند موقعیت نیروهای خودی را رصد کنند و مواضع دشمن را شناسایی کنند.
لیندلاوف گفت: «این سامانه نه تنها حجم عظیمی از جریانهای داده متنوع را در هم ادغام میکند، بلکه یک لایه هوش مصنوعی نیز روی آن قرار دارد که تحلیل موضوعی را انجام میدهد… و به نظر من همین، نکته قابل توجهی است که اکنون در اوکراین میبینیم.»
نیروهای اوکراینی همچنین از مهمات سرگردان، یا همان «پهپادهای انتحاری» استفاده میکنند؛ پهپادهایی که ناوبری و شناسایی هدف در آنها به شکل خودکار انجام میشود.
بروئن گفت: «اینها به معنای دقیق کلمه سلاحهای خودمختار نیستند، چون همچنان یک فرمانده هست که میگوید “خوب، شلیک کن”. نحوه استفاده از هوش مصنوعی در اوکراین میتواند تصویری نسبتا روشن از شیوهای به دست دهد که دولتهای اروپایی به طور کلی به دنبال بهکارگیری هوش مصنوعی هستند.»
اوکراین همچنین با شرکت دفاعی پالانتیر روی پروژهای به نام «Brave1 Dataroom» همکاری میکند که به گزارش رویترز، در آن یک هوش مصنوعی بر اساس دادههای نبردی گردآوریشده از جنگ با روسیه توسعه یافته است.
این گزارش افزود اوکراین با کمک پالانتیر یک سامانه هوش مصنوعی برای تحلیل جزئی حملات هوایی و بهکارگیری هوش مصنوعی برای مدیریت حجمهای عظیم دادههای اطلاعاتی نیز طراحی کرده است.
نهادهای اروپایی به طور مستقیم با اوکراین بر سر کاربردهای دفاعی هوش مصنوعی همکاری میکنند. کمیسیون اروپا ماه گذشته پروژه STRATUS را برای توسعه یک سامانه دفاع سایبری مبتنی بر هوش مصنوعی برای مقابله با ازدحام پهپادها اعلام کرد (منبع به زبان انگلیسی) .
کمیسیون اروپا در یک بیانیه خبری (منبع به زبان انگلیسی) گفت این پروژه یک پیمانکار فرعی اوکراینی دارد و به این ترتیب فناوری مورد نظر مستقیما در میدان نبرد آزمایش خواهد شد.
بروئن گفت در اوکراین روندی به سمت خودکارسازی کامل برخی زنجیرهها در جریان است و آنها در حال آزمایش مهماتی هستند که اگر یک مقام نظامی ارتباطش با آن قطع شد، بتواند «خودش کار را تمام کند».
او گفت: «مصاحبههایی از فرماندهان اوکراینی خواندهام که میگویند انسان در تصمیمات هدفگیری به یک گلوگاه تبدیل میشود، بنابراین هرچه بتوانند خودکارسازی را افزایش دهند، تابآوری آنها بیشتر و واکنششان به دشمن سریعتر میشود.»
