تاریخ انتشار
تبلیغات خارجی پدیده جدیدی نیست. سابقه آن به چندین قرن میرسد و با ظهور رسانههای جمعی آشکارتر شد. این روند همچنان در حال تحول است و خود را با تازهترین ابزارهای ارتباطی تطبیق میدهد.
اینترنت و شبکههای اجتماعی مسیرهای جدید و قدرتمندی برای تبلیغات فرامرزی فراهم کردهاند؛ از جمله انتشار اطلاعات نادرست و گمراهکننده. روسیه در موارد متعدد، از دخالت در انتخابات آمریکا گرفته تا دیگر پروندهها، متهم شده و هرچه بیشتر به مظنون مشترک در سراسر اروپا بدل شده است.
یک نظرسنجی اخیر یوروبارومتر نشان داد که «دستکاری اطلاعات خارجی، مداخله و اطلاعات نادرست، از جمله در زمینه انتخابات» دومین چالش جدی پیشروی اتحادیه اروپاست. بیش از دو نفر از هر پنج اروپایی (۴۲ درصد) چنین نظری دارند. این نگرانی در برخی کشورها از ۵۰ درصد فراتر میرود.
پاول زرکا، پژوهشگر ارشد سیاست در شورای روابط خارجی اروپا (ECFR)، به یورونیوز نکست گفت: «هشدار میدهم که این نتایج بیشازحد تفسیر نشود… خود پرسش چیزهای زیادی درباره تصور نویسندگان (مثلا تیم ارتباطات کمیسیون اروپا؟) از اینکه چالش دموکراسی در اتحادیه اروپا چه میتواند باشد، به ما میگوید.»
_“_البته این به آن معنا نیست که این نتایج کاملا بیفایدهاند.
سومین چالش جدی، داخلی اما مرتبط است: «نبود شفافیت درباره اینکه آیا محتوای سیاسی آنلاین با استفاده از فناوریهای نوینی مانند هوش مصنوعی ترویج میشود یا نه». نزدیک به یکسوم پاسخدهندگان (۳۲ درصد) با این دیدگاه موافق بودند.
پاسخگویان اروپایی در وهله نخست به «افزایش بیاعتمادی عمومی نسبت به نهادها و روندهای دموکراتیک» اشاره کردهاند؛ موضوعی که نزدیک به نیمی (۴۹ درصد) آن را مطرح کردهاند.
سوگیری رسانهای یا تهدید واقعی؟
دستکاری اطلاعات خارجی تا چه حد برای دموکراسی در اتحادیه اروپا تهدیدآمیز است؟
ساندر ون در لیندن از دانشگاه کمبریج به دو فرضیه رقیب اشاره میکند. یکی از سوگیری رسانهای میگوید؛ طبق این دیدگاه، پوشش گسترده دستکاری اطلاعات خارجی باعث میشود مردم بیدلیل نگران شوند.
مدل دیگر معتقد است نگرانی مردم بجاست، چون واقعیت را درست میبینند: دستکاری اطلاعات خارجی اکنون در مقیاسی گسترده رخ میدهد و هوش مصنوعی بیسابقه به آن مدد میرساند.
ون در لیندن به یورونیوز نکست گفت: «بهنظر من درست است که رسانهها نگرانی درباره دستکاری اطلاعات خارجی را تشدید میکنند، اما این نگرانی موجه است.»
«آیا راشا تودی در حال سلاحسازی اطلاعات است؟»
بن اولافلین در رویال هالووی، استاد دانشگاه لندن، به یورونیوز نکست گفت: «نخبگان سیاسی اروپا روایت میکنند که عملیات اطلاعاتی خارجی باید بد باشد چون ممکن است بد باشد.» او تاکید کرد که پژوهش منتشر شده پس از ممنوعیت راشا تودی (RT) در سال ۲۰۲۲ نشان داد که هرچند بخشی از محتوای RT دستکاریکننده بود، بخشی هم صرفا دقیق بود.
اگر در پایتختهای اروپایی به هر دلیلی اعتراضی باشد، RT آن را گزارش میکند. این نشان میدهد شهروندان اروپایی ناراضیاند، پس سیاست کار نمیکند.
او افزود: «این وضعیت در دولتهای اروپایی هراس ایجاد میکند که RT اطلاعات را سلاح میکند تا به همان دولتها آسیب بزند. این هراس دوچندان میشود چون حتی اگر دستکاری خارجی وجود نداشت نیز چالشهایی برای دموکراسی بود.»
چرا سوئد یک استثناست؟
در سوئد، ۷۳ درصد پاسخدهندگان دستکاری اطلاعات خارجی را جدیترین چالش پیشروی اتحادیه اروپا میدانند. همین موضوع این کشور اسکاندیناوی را به یک استثنا تبدیل میکند.
کریستینا آریباس، پژوهشگر دانشگاه ری خوان کارلوس، به یورونیوز نکست گفت: «[این] را میتوان به چند عامل ربط داد؛ از جمله نزدیکی جغرافیایی به روسیه، پیوستن اخیر به ناتو و کارزارهای نفوذ منتسب به کرملین.»
او توضیح داد کهاین برداشت به عناصر ساختاری داخلی نیز گره خورده است؛ مانند سنت قوی سواد رسانهای، پرورش تفکر انتقادی، سطح بالای تحصیل، فرهنگ دموکراتیک تثبیتشده و نظام رسانهای چندصدایی.
او افزود: «این ویژگیها به دیگر کشورهای شمال اروپا، بهویژه فنلاند و دانمارک، نیز تسری مییابد و توضیح میدهد چرا در برابر اطلاعات نادرست تابآوری بیشتری دارند.»
پس از سوئد، فنلاند و هلند با ۵۵ درصد قرار دارند؛ دانمارک ۵۱ درصد و آلمان ۴۹ درصد.
در هشت کشور اتحادیه اروپا این سهم کمتر از یکسوم است. چک، پرتغال و استونی پایینترین سطح را ثبت کردهاند؛ تنها ۲۸ درصد پاسخدهندگان چنین دیدگاهی دارند.
نزدیکی جغرافیایی به روسیه اهمیت دارد؟
آریباس گفت که نزدیکی جغرافیایی الزاماً به افزایش ادراک دستکاری اطلاعات خارجی بهعنوان تهدید منجر نمیشود. این موضوع در کشورهای بالتیک، لهستان (۲۹ درصد) و رومانی (۳۱ درصد) آشکار است؛ با وجود نزدیکی به روسیه، نگرانی ابراز شده در نظرسنجی در این کشورها نسبتا کمتر است.
او گفت: «این یافته فرضیهای را تقویت میکند که بر اساس آن عوامل ساختاری، نه صرفاً جغرافیا، نقش تعیینکنندهتری در شکلدادن به ادراک شهروندان از اطلاعات نادرست و دستکاری و مداخله اطلاعات خارجی (FIMI) بهعنوان خطر برای دموکراسی دارند.»
در میان «چهار کشور بزرگ» اتحادیه اروپا، آلمان بالاترین سهم را دارد و نزدیک به نیمی از پاسخدهندگان (۴۹ درصد) موافقاند. فرانسه و اسپانیا با ۴۳ درصد به میانگین اتحادیه نزدیکاند و ایتالیا با ۴۲ درصد برابر با آن است.
