نقشونگارهای باستانی که پیشتر صرفاً تزیینی تلقی میشدند، اکنون ممکن است بهعنوان تلاشهای اولیه برای ثبت اطلاعات تفسیر شوند. پیچیدگی آماری این نشانهها با خط میخی اولیه برابری میکند و بدینترتیب، خاستگاه سامانههای شبهنوشتاری را به بیش از ۴۰,۰۰۰ سال قبل بازمیگرداند.
پژوهش تازهای به سرپرستی زبانشناس کریستیان بنتس از دانشگاه زارلاند و باستانشناس اوا دوتکیهویچ از موزه برلین نشان میدهد که این علامتگذاریها فراتر از تزیین صرف بودهاند. تحلیل آنان آشکار میسازد که توالی این نشانهها سطحی از پیچیدگی و چگالی اطلاعاتی دارد که با خط میخی اولیه، که قدیمیترین سامانه نوشتاری شناختهشده محسوب میشود و حدود ۳,۰۰۰ سال پیش از میلاد پدیدار شد، قابل مقایسه است.
این گروه پژوهشی با بهرهگیری از روشهای محاسباتی، بیش از ۳,۰۰۰ نشانه حکشده بر ۲۶۰ شیء متعلق به دوره پارینهسنگی را بررسی کرد. هدف از این مطالعه، درک دقیقتر شیوههای رمزگذاری اطلاعات توسط انسانهای اولیه، بسیار پیش از شکلگیری نوشتار رسمی، عنوان شده است.
آثاری با قدمت بین ۳۴,۰۰۰ تا ۴۵,۰۰۰ سال پیش، الگوهای تکرارشوندهای از خطوط، شیارها، نقطهها و صلیبها را به نمایش میگذارند. بخش قابل توجهی از این اشیاء در غارهای منطقه شوابیان یورا در جنوبغربی آلمان کشف شدهاند. برای نمونه، در غار فوگلهرد واقع در دره لونه، باستانشناسان پیکره کوچکی از ماموت را که از عاج این حیوان تراشیده شده بود، کشف کردند. این پیکره با ردیفهایی منظم از صلیبها و نقطهها بهدقت حکاکی شده است.
پژوهشگران اکنون میگویند که این علامتگذاریها معنادار بودهاند. بهاحتمال زیاد، انسانهای عصر حجر از این نشانهها برای ذخیره یا انتقال اطلاعات بهره میبردند.
به گفته اوا دوتکیهویچ، شوابیان یورا تنها یکی از مناطقی است که چنین اشیای نشانهگذاری شدهای در آن یافت شده. او میگوید اگرچه این منطقه از نظر فراوانی چنین یافتههایی برجسته است، اما مناطق مهم دیگری نیز وجود دارند.
این اشیاء به دورهای تعلق دارند که بسیار پیش از شکلگیری سامانههای نوشتاری تثبیتشده بوده است؛ زمانی که انسان خردمند بهتازگی از آفریقا به اروپا مهاجرت کرد و با نئاندرتالها مواجه شد.
تمرکز پژوهشگران بر ویژگیهای قابل اندازهگیری نشانهها بوده، نه بر تفسیر معنای آنها که همچنان ناشناخته باقی مانده است. بنتس توضیح میدهد که نظریههای متعددی مطرح شده، اما تاکنون کار تجربی اندکی بر ویژگیهای بنیادین و قابل سنجش این نشانهها صورت گرفته بود.
با بررسی فراوانی ظهور نشانههای خاص و میزان پیشبینیپذیری آنها در درون توالیها، بنتس علامتهای پارینهسنگی را با خط میخی اولیه و نظامهای نوشتاری مدرن مقایسه کرد. به گفته او، تحلیلها نشان میدهند که این توالیهای نشانهای هیچ ارتباطی با سامانههای نوشتاری امروزی ندارند.
با این حال، تیم پژوهشی دریافت که چگالی اطلاعاتی کلی این نمادهای پارینهسنگی از نظر آماری با لوحهای میخی اولیه از بینالنهرین باستان مشابهت دارد. بنتس توضیح میدهد که توالیهای نشانهای در خط میخی نیز تکرارشونده هستند و از حیث پیچیدگی، این توالیها قابل مقایسهاند.
این شباهت برای پژوهشگران غیرمنتظره بوده است. آنان در ابتدا فرض کرده بودند که خط میخی اولیه به دلیل نزدیکی زمانی نسبی، شباهت بیشتری با نظامهای نوشتاری امروزی داشته باشد. با این حال، هرچه بررسیها عمیقتر شد، روشنتر گردید که این خط اولیه شباهت قابل توجهی با توالیهای نشانهای بسیار کهن پارینهسنگی دارد. حدود ۵,۰۰۰ سال پیش، نوع تازهای از نوشتار پدید آمد که زبان گفتاری را بهطور مستقیم بازنمایی میکرد و الگوهای آماری کاملاً متفاوتی به نمایش میگذاشت.
