نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد: یک آزمایش ساده خون میتواند خطر ابتلا به بیماری آلزایمر را تا یک دهه پیش از بروز علائم حافظه و اختلالات شناختی پیشبینی کند؛ یافتهای که میتواند مسیر تشخیص زودهنگام، پیشگیری و درمان این بیماری را متحول کند. این نتایج در کنفرانس بینالمللی انجمن آلزایمر (AAIC 2026) در لندن ارائه و همزمان در نشریه معتبر JAMA منتشر شده است.
به گزارش سیناپرس، پژوهشگران دریافتند: افزایش سطح نشانگر زیستی p-tau217 در خون، با افزایش خطر افت عملکرد شناختی در سالهای آینده ارتباط مستقیم دارد. این پروتئین یکی از شاخصهای مهم بیماری آلزایمر به شمار میرود و پیش از این نیز ارتباط آن با تغییرات مغزی ناشی از این بیماری شناخته شده بود، اما مطالعه جدید نشان میدهد این نشانگر میتواند خطر بروز علائم را سالها پیش از آغاز بیماری نیز پیشبینی کند.
در این پژوهش، دادههای نزدیک به ۲ هزار و ۷۰۰ فرد سالم از نظر شناختی با میانگین سنی ۷۰ سال از شش مطالعه بزرگ بینالمللی بررسی شد. شرکتکنندگان هنگام انجام آزمایش خون هیچ نشانهای از اختلال حافظه یا زوال شناختی نداشتند و پژوهشگران وضعیت آنها را به طور متوسط نزدیک به پنج سال و در برخی موارد بیش از ۱۰ سال پیگیری کردند.
نتایج نشان داد افرادی که سطح p-tau217 در خون آنها بیش از دو برابر میانگین بود، حدود ۷۸ درصد احتمال داشت طی ۱۰ سال آینده به اختلال شناختی خفیف، زوال عقل یا مراحل اولیه دمانس مبتلا شوند. همچنین احتمال بروز این مشکلات در این گروه طی پنج سال حدود ۳۸ درصد برآورد شد.
حتی در افرادی که افزایش این نشانگر تنها اندکی بالاتر از حد متوسط بود نیز خطر ابتلا افزایش یافت؛ به طوری که احتمال بروز اختلال شناختی طی پنج سال ۱۵ درصد و طی ۱۰ سال ۴۵ درصد گزارش شد.
به گفته پژوهشگران، این آزمایش اطلاعات ارزشمندی فراتر از نتایج تصویربرداری مغزی و آزمایشهای ژنتیکی در اختیار پزشکان قرار میدهد و میتواند همانند اندازهگیری فشار خون یا کلسترول، به ابزاری برای برآورد خطر آینده بیماری تبدیل شود.
«ریچل باکلی»، سرپرست این پژوهش از مؤسسه علوم اعصاب Mass General Brigham و دانشکده پزشکی هاروارد، گفت: یافتههای ما از قویترین شواهد تاکنون است که نشان میدهد افزایش سطح p-tau217 میتواند سالها پیش از بروز هرگونه اختلال حافظه، خطر ابتلا به آلزایمر را آشکار کند. در صورت تأیید نهایی، این آزمایش میتواند برای شناسایی افراد مناسب جهت شرکت در کارآزماییهای بالینی و در آینده برای تصمیمگیری درباره درمان و پایش بیماران مورد استفاده قرار گیرد.
پژوهشگران تأکید کردند: این نشانگر به تنهایی قادر به پیشبینی قطعی ابتلای افراد نیست و عواملی مانند سن، ویژگیهای ژنتیکی، عملکرد کلیه، چاقی و پیشینه نژادی نیز بر خطر ابتلا به آلزایمر تأثیر میگذارند. از این رو، برای افزایش دقت پیشبینیها، انجام مطالعات گستردهتر و طولانیمدت در جمعیتهای متنوع ضروری است.
کارشناسان معتقدند: تشخیص افراد در معرض خطر پیش از آغاز علائم، فرصت ارزشمندی برای اجرای راهکارهای پیشگیرانه، تغییر سبک زندگی و استفاده از درمانهای نوین در مراحل ابتدایی بیماری فراهم میکند؛ مرحلهای که بیشترین احتمال موفقیت مداخلات درمانی وجود دارد.
این یافتهها گامی مهم در مسیر پزشکی پیشگیرانه در حوزه آلزایمر به شمار میرود و میتواند در آینده به کاهش بار فردی، اجتماعی و اقتصادی ناشی از زوال عقل در سراسر جهان کمک کند.
مترجم:ندااظهری
