یک آرایشگر راز مدل موی ۲۰۰۰ ساله رومی را کشف کرد

یک آرایشگر با نام جنت استیفنز موفق شد معمایی را که حدود دو هزار سال درباره شیوه آرایش موهای زنان روم باستان وجود داشت، حل کند.

استیفنز برای یافتن پاسخ این پرسش، به سراغ متون لاتین رفت و هم‌زمان در کارگاه خود روی سرهای مانکن آزمایش‌های مختلفی انجام داد. در جریان این پژوهش‌ها، او به واژه‌ای کمتر شناخته‌شده در زبان لاتین برخورد که می‌توانست به سوزن و نخ اشاره داشته باشد و همین واژه مسیر تحقیقاتش را تغییر داد.

او پس از امتحان کردن این روش دریافت که اگر بخش‌های مختلف مو با سوزن و نخ به یکدیگر دوخته شوند، مدل مو کاملاً ثابت باقی می‌ماند و فرو نمی‌ریزد. این نتیجه زمانی به دست آمد که مدل‌های برگرفته از چندین تندیس رومی را بازسازی کرد و سوزن را از میان بافت‌های مو عبور داد.

آغاز یک تحقیق غیرمنتظره

جنت استیفنز زمانی که مشغول کوتاه کردن یا رنگ کردن موی مشتریانش نیست، بخش زیادی از وقت خود را صرف بازسازی مدل موهای دوران باستان می‌کند. علاقه او به این موضوع از یک بازدید اتفاقی از موزه هنر والترز در شهر بالتیمور آغاز شد. هنگام تماشای مجموعه‌ای از تندیس‌های رومی، او متوجه شد مدل موهای حکاکی‌شده روی مجسمه‌ها با دقت و ظرافتی فوق‌العاده طراحی شده‌اند، اما هیچ نشانی از سنجاقی که آن‌ها را ثابت نگه داشته باشد دیده نمی‌شود.

در نگاه نخست شاید تصور شود این مدل‌ها با استفاده از موهای مصنوعی ساخته شده بودند، اما شواهد چنین چیزی را تأیید نمی‌کرد. هرچند در دنیای باستان استفاده از کلاه‌گیس و موی اضافه رایج بود و مصریان بلندپایه آن را نمادی از جایگاه اجتماعی خود می‌دانستند و حتی گاهی همراه با آن‌ها دفن می‌شدند، همچنین رومی‌ها نیز در برخی موقعیت‌ها از کلاه‌گیس بهره می‌بردند، اما مدل موهای دیده‌شده روی این تندیس‌ها از روشی متفاوت حکایت داشت.

سرنخی در متون لاتین

استیفنز با وجود در اختیار داشتن تمام ابزارهای مدرن آرایشگری، تصمیم گرفت این مدل‌ها را تنها با وسایلی بازسازی کند که در روم باستان وجود داشته است. او سال‌ها به مطالعه منابع لاتین پرداخت و برای درک بهتر متن‌ها از Google Translate نیز کمک گرفت. سرانجام در سال ۲۰۰۵، پس از مدت‌ها تحقیق و آزمون، به نتیجه مهمی رسید.

او دریافت واژه لاتین acus که در نوشته‌های نویسندگانی مانند اووید و یوونال دیده می‌شود، تنها یک معنی ندارد و می‌تواند به سنجاق موی تک‌شاخه، ابزار فر کردن مو یا حتی سوزن و نخ اشاره کند. پژوهشگران پیش از آن معمولاً این واژه را در ارتباط با آرایش مو به معنی سنجاق مو ترجمه کرده بودند، اما استیفنز احتمال داد که مفهوم درست آن سوزن و نخ باشد. برای بررسی این فرضیه، او موها را با استفاده از سوزن و نخ به معنای واقعی کلمه به یکدیگر دوخت و نتیجه فراتر از انتظارش بود.

او در مقاله‌ای که در نشریه Journal of Roman Archaeology منتشر شده، توضیح داد که استفاده از سوزن و نخ برای شکل دادن به مدل موهای زنان نشان می‌دهد این آرایش‌ها با ابزارهایی ساده و در دسترس ساخته می‌شدند. همچنین مدل‌های بسیار پیچیده‌ای که روی تندیس‌های پرتره دیده می‌شوند را می‌توان به شکلی آسان، کم‌هزینه و کاملاً دقیق روی موی طبیعی اجرا کرد، بدون آنکه نیازی به استفاده از موهای مصنوعی گران‌قیمت وجود داشته باشد.

راز ماندگاری مدل موهای رومی

مدل موهای رایج در روم باستان گاهی آن‌قدر پیچیده بودند که چندین ردیف بافت به دور سر پیچیده می‌شدند یا دسته‌های مو به شکل سبد در هم تنیده قرار می‌گرفتند. چنین ساختاری را نمی‌شد تنها با سنجاق‌های تک‌شاخه یا همان بودکین که در آن دوران رایج بودند، ثابت نگه داشت. حتی سنجاق‌های سنگین نیز هنگام استفاده روی چتری‌های حجیم ساخته‌شده از لایه‌های متعدد فر، به‌راحتی از میان موها سر می‌خوردند.

اما زمانی که استیفنز ردیف‌های بافته‌شده را با سوزن و نخ به هم متصل کرد، متوجه شد استحکام آن‌ها از بسیاری از اسپری‌های موی امروزی هم بیشتر است. او برای حالت دادن موها تنها از آب استفاده کرد، هرچند زنان ثروتمند رومی از نوعی پماد مخصوص نیز بهره می‌بردند. این مدل‌های دوخته‌شده به اندازه‌ای مقاوم بودند که احتمالاً فرد می‌توانست حتی هنگام خواب نیز آن‌ها را حفظ کند.

جایگاه آرایشگران در جامعه روم باستان

با وجود اینکه آرایش مو در روم باستان نوعی هنر به شمار می‌رفت، شغل آرایشگری یا اورناتریکس جایگاه اجتماعی بالایی نداشت. افراد ثروتمند و اشراف معمولاً خدمتکاران یا بردگان خود را مسئول آراستن موهایشان می‌کردند. مدل‌های پرزرق‌وبرق نشانه‌ای از ثروت و نفوذ بودند و نشان می‌دادند صاحب آن‌ها توانایی استفاده از نیروی انسانی برای خلق چنین آرایش‌هایی را دارد. بسیاری از این مدل‌ها بدون کمک شخص دیگری قابل اجرا نبودند و زنان کم‌درآمد نیز معمولاً موهای یکدیگر را آرایش می‌کردند.

استیفنز معتقد است حلقه‌ای که سوزن و نخ هنگام دوختن موها ایجاد می‌کرد، احتمالاً بعدها الهام‌بخش طراحی سنجاق‌های U شکل شد؛ وسیله‌ای که استفاده از آن بسیار ساده‌تر است و امروزه سالن‌های آرایش آن را به مقدار زیاد برای ثابت نگه داشتن شینیون‌های مدرن تهیه می‌کنند.

او در پایان گفت زمانی که یک زن موهای طبیعی کافی برای اجرای مدل‌های رایج و مد روز داشته باشد، دیگر نیازی به خرید موی مصنوعی نخواهد داشت. به باور استیفنز، بیشتر زنان رومی در همه طبقات اجتماعی برای رسیدن به مدل موهای محبوب زمان خود، نیازی به استفاده از کلاه‌گیس یا موهای اضافه نداشتند.