بدن هر انسان با سرعت متفاوتی پیر میشود؛ گاهی این روند بهطور مستقیم با سن تقویمی مرتبط است و گاهی کمتر. اکنون یک پژوهش تازه نشان داده است که عامل دیگری نیز میتواند بر سرعت پیر شدن مغز تأثیر بگذارد: میزان کمک کردن به دیگران.
بر اساس مطالعات جدید، مشارکت منظم در فعالیتهای داوطلبانه میتواند سرعت پیر شدن شناختی مغز را حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش دهد. این تحقیق توسط تیمی از دانشگاه تگزاس در آستین و دانشگاه ماساچوست بوستون در ایالات متحده انجام شده است. یافتهها بر پایه حدود دو دهه دادههای نظرسنجی تلفنی از ۳۱,۳۰۳ فرد بالای ۵۰ سال بهدست آمده است. در این بررسی، امتیازهای آزمونهای شناختی مغز با رفتارهای کمکرسانی مقایسه شد؛ چه کمک در قالب داوطلبی رسمی در یک سازمان و چه یاری رساندن به دوستان، بستگان یا همسایگان در مواقع نیاز.
سائه هوانگ هان (Sae Hwang Han)، پژوهشگر علوم اجتماعی توضیح میدهد: «آنچه برای من برجسته بود این است که فواید شناختی کمک به دیگران تنها به تقویتهای کوتاهمدت محدود نمیشد، بلکه با تداوم مشارکت در طول زمان اثرات تجمعی داشت. این مزایا هم در داوطلبی رسمی و هم در کمکهای غیررسمی دیده شد.» او اضافه میکند: «حتی مشارکت متوسط، یعنی حدود دو تا چهار ساعت در هفته، بهطور مداوم با مزایای قابلتوجه همراه بود.»
ماهیت مشاهدهای این مطالعه به این معناست که رابطه مستقیم علت و معلولی بهطور قطعی قابل اثبات نیست. با این حال، ارتباط قابل توجهی دیده میشود که احتمالاً ناشی از تحریک ذهنی و تعامل اجتماعی حاصل از کمک به دیگران است. تحقیقات پیشین نیز نشان دادهاند که تنهایی میتواند برای مغز مضر باشد و فعالیت بدنی ذهن را هوشیار نگه دارد.
نکته مهم این است که پژوهشگران هم کمکهای غیررسمی و هم داوطلبی ساختاریافته را بررسی کرده و تغییرات را در طول زمان دنبال کردهاند. کاهش سرعت زوال شناختی بهصورت تجمعی رخ میدهد؛ یعنی فردی که اهل کمک است، سال به سال از این مزایا بهرهمند میشود. هان میگوید: «کمکهای غیررسمی گاهی تصور میشود به دلیل نبود شناسایی اجتماعی، فواید کمتری برای سلامت دارند. اما خوشایند بود که دیدیم این نوع کمکها نیز مزایای شناختی مشابه داوطلبی رسمی دارند.»
به نظر میرسد صرف دو تا چهار ساعت در هفته برای کمک به دیگران بهترین میزان برای دستیابی به بیشترین فواید شناختی باشد. احتمال دارد که فراتر رفتن از این حد، فشار ذهنی و جسمی بیشتری ایجاد کند و اثرات مثبت کاهش یابد. با افزایش موارد ابتلا به زوال عقل، دانشمندان بهدنبال عوامل خطر قابل تغییر هستند؛ عواملی که میتوان با اصلاح سبک زندگی مانند رژیم غذایی یا ورزش بر آنها اثر گذاشت. کمک به دیگران میتواند به حفظ ارتباطات اجتماعی در دوران سالمندی نیز یاری رساند.
پژوهشگران همچنین دریافتند که وقتی رفتارهای کمکرسانی متوقف میشود، این موضوع با کاهش امتیازهای شناختی و سرعت بیشتر زوال ذهنی همراه است. بنابراین، شواهد قوی وجود دارد که باید برای سالمندان فرصتهایی فراهم شود تا بتوانند به دیگران و جامعه خود کمک کنند. هان تأکید میکند: «بسیاری از سالمندان با وضعیت سلامت نهچندان مطلوب همچنان به اطرافیان خود کمکهای ارزشمند میکنند و آنها ممکن است بیش از دیگران از فراهم شدن فرصتهای کمکرسانی سود ببرند.»
