پژوهشگران دیرینهشناسی که در شمالشرقی تایلند مشغول کاوش بودند، موفق به شناسایی گونهای جدید از دایناسورهای ساروپود (Sauropod) از خانواده مامنکیسورها (Mamenchisaurid) شدند.
این کشف نشان میدهد گروهی از ساروپودهای غولپیکر که پیشتر تصور میشد تقریباً فقط در شرق آسیا زندگی میکردند، در بخشهای وسیعی از سرزمین اصلی جنوبشرقی آسیا نیز حضور داشتهاند.
گونه تازه کشفشده که اوراگاسوروس کالاسیننسیس (Uragasaurus kalasinensis) نام گرفته، حدود ۱۵۰ تا ۱۴۵ میلیون سال پیش و در واپسین بخش دوره ژوراسیک در منطقهای زندگی میکرد که امروزه بخشی از کشور تایلند به شمار میرود. این جانور به خانواده مامنکیسورها تعلق داشت؛ گروهی از ساروپودها که به دلیل گردنهای فوقالعاده دراز خود شهرت دارند.
مامنکیسورها در طول دوره ژوراسیک میانی و پایانی در سراسر چین فراوان بودند، اما مدارک مربوط به حضور آنها در خارج از مرزهای چین تاکنون بسیار محدود بوده است.
آپیروت نیلپاناپان از دانشگاه ماهاساراخام تایلند میگوید که خانواده مامنکیسورها مهمترین گروه ساروپودهای یوساروپود غیرنئوساروپود در سراسر شرق آسیا طی دوره ژوراسیک میانی تا پایانی به شمار میروند.
به گفته او، اعضای این خانواده با مهرههای گردنی بسیار کشیده و ساختارهای هوایی بسیار توسعهیافته شناخته میشوند. در گونههای تکاملیافتهتر نیز مهرههای ابتدایی دم دارای سطح جلویی گود هستند؛ ویژگیهایی که آنها را از دیگر یوساروپودها متمایز میکند.
از نظر پژوهشگران، هرچند این خصوصیات بعدها بهطور مستقل در چندین دودمان نئوساروپود مربوط به دوره کرتاسه، از جمله Euhelopodidae، Somphospondyli و Titanosauria نیز پدید آمده، اما همین شباهتهای تکاملی باعث شده بررسی روابط تکاملی مامنکیسورها دشوارتر شود و همچنان درباره جایگاه دقیق آنها در درخت تکاملی ساروپودها ابهام وجود داشته باشد.
تاکنون غنیترین مجموعه فسیلهای مامنکیسور در چین یافت شده است؛ بهویژه در حوضه سیچوان، لایههای ژوراسیک میانی تا بالایی سازند شاکسیمیائو بقایای فراوانی را در اختیار دانشمندان قرار داده.
اوراگاسوروس کالاسیننسیس تنها بر اساس یک مهره جلویی از بخش پشتی ستون فقرات شناخته میشود. این استخوان که درست در پشت گردن قرار میگیرد، از وضعیت حفاظتی بسیار مطلوبی برخوردار است.
این فسیل از محوطه فسیلی فو نوئی (Phu Noi) به دست آمده که شامل مجموعهای از سنگهای رسوبی رودخانهای است که یکی از غنیترین منابع فسیل مهرهداران ژوراسیک در جنوبشرقی آسیا را در خود دارد.
نمونه موردنظر با شماره PRC 460 ثبت شده است. این فسیل در کنار چندین قطعه دیگر از استخوانهای ساروپودها، از دل زمین خارج شد، اما پژوهشگران نتوانستند با اطمینان ثابت کنند که آن قطعات نیز به همین فسیل تعلق داشتهاند.
نتایج بررسی تبارشناسی گروه پژوهشی نشان میدهد که اوراگاسوروس کالاسیننسیس در نزدیکی شاخههای ابتدایی درخت تکاملی خانواده مامنکیسورها قرار دارد و احتمالاً یکی از اعضای اولیه این دودمان بوده است.
این کشف به فهرست کوتاه اما رو به گسترش مامنکیسورهای کشف شده در خارج از چین اضافه میشود و نشان میدهد گستره پراکندگی این خانواده بسیار وسیعتر از تصورات گذشته بوده و روند تکامل آن نیز پیچیدگی بیشتری داشته است.
به گفته پژوهشگران، وجود گونههای نزدیک به این دایناسور در چین نشان میدهد که در آن دوران میان جانوران ساکن بخشهای مختلف خشکی شرق آسیا ارتباط زیستی برقرار بوده است.
به نظر آنها، مقایسه این گونه با نمونههای دوردستتر، الگوهای پیچیده جغرافیای زیستی ساروپودها را در گذار میان دورههای ژوراسیک و کرتاسه آشکار میکند، هرچند کمبود فسیلهای موجود هنوز اجازه بازسازی دقیق مسیرهای مهاجرت و پراکندگی این جانوران را نمیدهد.
در پایان، تیم پژوهشی تأکید کرد که کشف فسیلهای بیشتر از فو نوئی و دیگر نهشتههای ژوراسیک جنوبشرقی آسیا میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره مراحل اولیه تکامل و نحوه گسترش جغرافیایی ساروپودهای مامنکیسور در اختیار دانشمندان قرار دهد.
نتایج این کشف در نشریه Scientific Reports منتشر شده است.
