پژوهشگران با بررسی یک شهابسنگ کمیاب، شواهد تازهای از وجود یک دنیای گمشده در نخستین روزهای شکلگیری منظومه شمسی به دست آوردهاند؛ جرمی آسمانی که احتمالاً زمانی تقریباً هماندازه مریخ بوده اما در یک فاجعه کیهانی از بین رفته است.
به گزارش سیناپرس، مطالعه جدیدی که نتایج آن در نشریه علمی Earth and Planetary Science Letters منتشر شده، نشان میدهد منظومه شمسی اولیه ممکن است میزبان یک سیاره یا پیشسیاره بزرگ بوده باشد که امروزه دیگر اثری از آن باقی نمانده است.
دانشمندان معتقدند این جرم باستانی حدود ۴.۵۶ میلیارد سال پیش، در دوران پرآشوب شکلگیری منظومه شمسی، نابود شده و تنها قطعات پراکندهای از آن به شکل شهابسنگ به زمین رسیدهاند.
سرنخها در دل یک شهابسنگ نیم کیلویی
پژوهشگران برای رسیدن به این نتیجه، شهابسنگی به نام NWA 12774 را مورد بررسی قرار دادند؛ سنگی فضایی که در سال ۲۰۱۹ در صحرای بزرگ آفریقا کشف شد و تنها حدود نیم کیلوگرم وزن دارد.
این شهابسنگ متعلق به گروه بسیار نادری از شهابسنگها موسوم به «آنگریت» است. آنگریتها از قدیمیترین سنگهای آذرین شناختهشده در منظومه شمسی محسوب میشوند و تنها ۰.۰۹ درصد از شهابسنگهای کشفشده روی زمین را تشکیل میدهند.
دانشمندان سالهاست معتقدند این شهابسنگها بقایای جرمی بزرگتر هستند که از آن با عنوان «جرم مادر آنگریتها» یاد میشود، اما اندازه واقعی این جرم همواره محل بحث بوده است.
یک جهان گمشده در نخستین روزهای منظومه شمسی
تیم تحقیقاتی با استفاده از فناوریهای پیشرفته تصویربرداری پرتو ایکس و تحلیلهای ژئوشیمیایی، ساختار درونی شهابسنگ را بررسی کرد.
نتایج نشان داد برخی از بلورهای موجود در این سنگ تنها تحت فشارهای بسیار بالا شکل میگیرند؛ فشارهایی که معمولاً در اعماق یک سیاره بزرگ وجود دارند و نه در سیارکهای کوچک.
بر همین اساس، محققان به این نتیجه رسیدند که جرم مادر آنگریتها احتمالاً یک پیشسیاره عظیم بوده است.
برآوردهای اولیه نشان میدهد شعاع این جرم دستکم حدود هزار کیلومتر بوده است. اما مدلهای پیشرفتهتر احتمال میدهند شعاع آن به حدود ۱۸۰۰ کیلومتر رسیده باشد؛ یعنی اندکی بزرگتر از ماه.
برخی محاسبات حتی سناریوی بزرگتری را مطرح میکنند که بر اساس آن این جرم میتوانسته شعاعی نزدیک به ۳۳۰۰ کیلومتر داشته باشد؛ اندازهای که آن را تنها اندکی کوچکتر از سیاره مریخ قرار میدهد.
چگونه این سیاره نابود شد؟
سرنوشت این جهان باستانی همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.دانشمندان چند فرضیه را مطرح کردهاند؛ از جمله برخوردی عظیم با جرم دیگری در منظومه شمسی اولیه یا نابودی بر اثر تأثیرات گرانشی شدید.
برخی تحقیقات پیشین حتی احتمال میدهند شکلگیری و جابهجاییهای اولیه سیاره مشتری در میلیاردها سال پیش، نقشی کلیدی در نابودی این پیشسیاره ایفا کرده باشد.در هر صورت، آنچه از این جرم باقی مانده تنها قطعات کوچکی است که در سراسر منظومه شمسی پراکنده شدهاند و بخشی از آنها پس از میلیاردها سال به زمین رسیدهاند.
هنوز سیارههای گمشده دیگری وجود دارند؟
«آرون بل»، سرپرست این پژوهش از دانشگاه کلرادو بولدر، میگوید کشف این شواهد نشان میدهد احتمالاً پیشسیارههای ناشناخته دیگری نیز در گذشته منظومه شمسی وجود داشتهاند.
به گفته او، هزاران شهابسنگ در مجموعههای علمی و موزههای جهان نگهداری میشوند که هنوز به طور کامل بررسی نشدهاند و ممکن است رازهای بیشتری از تاریخ ناشناخته منظومه شمسی را در خود پنهان کرده باشند.
پنجرهای به گذشته کیهانی
این کشف نهتنها تصویر دقیقتری از دوران شکلگیری سیارات ارائه میدهد، بلکه نشان میدهد منظومه شمسی اولیه بسیار پیچیدهتر و پرجمعیتتر از چیزی بوده که تاکنون تصور میشد.
دانشمندان امیدوارند با مطالعه بیشتر شهابسنگهای باستانی، بتوانند بقایای دیگر جهانهای گمشده را نیز شناسایی کنند؛ دنیاهایی که میلیاردها سال پیش شکل گرفتند، نابود شدند و تنها ردپایی از آنها در سنگهای سرگردان فضایی باقی مانده است.
مترجم: نیروانا محمدحسینی
