معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به تشدید روند کاهش تراز آب دریای خزر گفت: این کاهش که در سال‌های ابتدایی حدود ۲ تا ۳ سانتی‌متر در سال بود، در فاصله سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ به حدود ۲۰ سانتی‌متر و در سال ۲۰۲۶ به حدود ۲۳ سانتی‌متر در سال رسیده است.
به گزارش سیناپرس، نشست خبری هفتمین اجلاس کشور‌های متعاهد کنوانسیون چارچوب حفاظت از محیط‌زیست دریایی دریای خزر (کنوانسیون تهران)، کاپ ۷ با حضور احمدرضا لاهیجان‌زاده، معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست و آرمان خورسند، رئیس مرکز امور بین‌الملل و کنوانسیون‌های سازمان، صبح سه‌شنبه ۳۱ شهریورماه برگزار شد.
در این نشست، مهم‌ترین محور‌های کاپ ۷، اهداف و دستاورد‌های مورد انتظار اجلاس، موضوعات مرتبط با حفاظت از دریای خزر و همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی تشریح شد.
احمدرضا لاهیجان‌زاده، معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست، با اشاره به روند تغییرات تراز آب دریای خزر گفت: موضوع کاهش عمق و تراز دریای خزر یکی از جدیدترین مباحث مطرح‌شده در این نشست است، چراکه هر پنج کشور ساحلی خزر با کم و بیش متفاوت از این پدیده متأثر می‌شوند.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست با بیان اینکه روند کاهش تراز آب خزر از حدود سال ۱۹۹۵ آغاز شده است، افزود: در سال‌های ابتدایی، این کاهش محسوس نبود و حساسیت زیادی میان کشور‌های ساحلی ایجاد نکرد، به‌گونه‌ای که تا سال ۲۰۲۰، طی حدود ۲۵ سال، میانگین کاهش تراز آب حدود ۷.۵ سانتی‌متر در سال بوده است.
وی ادامه داد: در سال‌های ابتدایی این روند، میزان کاهش حدود ۲ تا ۳ سانتی‌متر در سال بود، اما از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ این رقم به حدود ۲۰ سانتی‌متر در سال رسید و در سال ۲۰۲۶ نیز کاهش حدود ۲۳ سانتی‌متر ثبت شده است.
وی با اشاره به پیش‌بینی‌های مدل‌های موجود گفت: این مدل‌ها نشان می‌دهند که با شدت فعلی، روند کاهش تراز آب دریای خزر در سال‌های آینده نیز ادامه خواهد داشت و دست‌کم تا ۲۵ سال آینده شاهد تداوم این روند خواهیم بود.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به تفاوت عمق در بخش‌های مختلف دریای خزر اظهار کرد: در بخش شمالی خزر که کشور‌های روسیه، قزاقستان و با نسبت کمتری آذربایجان و ترکمنستان را دربرمی‌گیرد، به دلیل کمتر بودن عمق، پسروی آب با شدت بیشتری رخ می‌دهد و گزارش‌هایی از پسروی ۱۰ تا ۲۰ کیلومتری در این مناطق وجود دارد.
وی افزود: در کشور ما نیز این پدیده در استان گلستان شدیدتر است و البته در مازندران و گیلان نیز آثار آن مشاهده می‌شود.
تهیه طرح منطقه‌ای برای سازگاری با کاهش تراز خزر
معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست از تهیه یک طرح منطقه‌ای برای سازگاری کشور‌های ساحلی با کاهش تراز آب خزر خبر داد و گفت: کلیات این طرح در چارچوب COP۷ به امضا خواهد رسید و جزئیات آن نیازمند ادامه گفت‌و‌گو و توافق میان کشور‌های ساحلی است.
وی افزود: هدف این است که کشور‌های ساحلی در برابر پدیده‌ای که طبق پیش‌بینی‌ها در سال‌های آینده نیز ادامه خواهد داشت، برنامه مشترک و هماهنگی برای سازگاری داشته باشند.
وی همچنین به برگزاری نشست دیگری درباره تراز دریای خزر در ترکمنستان اشاره کرد و گفت: حدود دو هفته دیگر نشست دیگری در ترکمنستان برگزار می‌شود که رئیس‌جمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست نیز در آن حضور خواهند داشت و موضوع تراز دریای خزر در سطوح عالی در این نشست مطرح خواهد شد.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست درباره عوامل مؤثر بر کاهش تراز آب دریای خزر نیز اظهار کرد: بر اساس مطالعات انجام‌شده از سوی کشور‌های مختلف، چه به صورت مستقل و چه در مطالعات جمعی، بیشترین اثر مربوط به تغییر اقلیم، افزایش دما و افزایش شدت تبخیر در دریای خزر است.
وی با بیان اینکه کاهش آورد رودخانه‌ها نیز در این روند مؤثر است، گفت: سهم این عامل در مقایسه با اثر تغییر اقلیم و تبخیر کمتر است و بیشترین اثرگذاری مربوط به افزایش دما و شدت تبخیر است.
لاهیجان‌زاده درباره نقش ورودی رودخانه‌ها به دریای خزر توضیح داد: حدود ۸۰ درصد ورودی آب دریای خزر از طریق رودخانه ولگا تأمین می‌شود و ۲۰ درصد باقی‌مانده مربوط به رودخانه‌های چهار کشور دیگر ساحلی است. سهم ایران از ورودی رودخانه‌ها نیز حدود ۵ درصد برآورد می‌شود.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست ادامه داد: کاهش ورودی رودخانه‌ها نیز تحت تأثیر دو عامل کاهش بارندگی در حوزه‌های آبریز و احداث سد‌ها قرار دارد.
وی درباره نقش سدسازی در کاهش ورودی آب خزر گفت: با توجه به حجم بالای آبی که رودخانه ولگا وارد خزر می‌کند، اثر سدسازی در مقایسه با تغییرات اقلیمی محدودتر است و بخش عمده سدسازی‌ها در این حوزه به سال‌های گذشته بازمی‌گردد.
لاهیجان‌زاده تأکید کرد: شدت تبخیر در دریای خزر حدود ۳۰۰ تا ۳۶۰ میلیارد مترمکعب برآورد می‌شود، در حالی که کاهش ورودی رودخانه‌ها بسیار کمتر است؛ بنابراین از نظر میزان اثرگذاری، نقش افزایش دما و تبخیر در کاهش تراز آب خزر بسیار چشمگیرتر از کاهش ورودی رودخانه‌هاست.
کنوانسیون تهران، بستری برای همکاری پنج کشور ساحلی خزر
آرمان خورسند، رئیس مرکز امور بین‌الملل و کنوانسیون‌های سازمان نیز، با اشاره به سابقه کنوانسیون تهران گفت: این کنوانسیون در سال ۲۰۰۳ به امضا رسید و در سال ۲۰۰۶ لازم‌الاجرا شد و چارچوبی برای همکاری مشترک پنج کشور حاشیه دریای خزر در زمینه مسائل محیط‌زیستی این پهنه آبی فراهم کرده است.
وی افزود: کنوانسیون تهران چهار پروتکل اجرایی دارد که سه پروتکل تاکنون توسط همه اعضا پذیرفته و لازم‌الاجرا شده‌اند؛ پروتکل آکتائو درباره حوادث و آلودگی‌های نفتی، پروتکل مسکو درباره آلودگی ناشی از منابع و فعالیت‌های مستقر در خشکی و پروتکل مربوط به ارزیابی آثار زیست‌محیطی فرامرزی از جمله این پروتکل‌ها هستند.
به نقل از برنا، خورسند ادامه داد: پروتکل عشق‌آباد درباره تنوع زیستی نیز هنوز به طور کامل از سوی همه اعضا پذیرفته نشده و یک پروتکل دیگر نیز در خصوص پایش و تبادل اطلاعات میان کشور‌های ساحلی در حال مذاکره است.
وی با اشاره به همکاری کنوانسیون تهران با نهاد‌های بین‌المللی محیط‌زیستی گفت: این کنوانسیون بستری فراهم می‌کند تا کشور‌های ساحلی خزر بتوانند در قالب پروژه‌های مشترک از ظرفیت صندوق‌ها و نهاد‌های بین‌المللی برای اجرای طرح‌های محیط‌زیستی استفاده کنند.
