چرا برخی نقاط زمین بارها خورشیدگرفتگی میبینند و برخی دیگر اغلب از آن محروماند؟
خلاصه مقاله:
- بعضی شهرها ممکن است بیش از هزار سال شاهد هیچ خورشیدگرفتگی کاملی نباشند، در حالی که شهرهای دیگر در کمتر از ده سال دو بار آن را تجربه میکنند. بررسیهای علمی نشان میدهد تقریباً همه نقاط زمین در بازه چند هزار ساله دستکم یک بار در مسیر خورشیدگرفتگی کامل قرار میگیرند.
- مناطق نزدیک به قطبهای شمال و جنوب بیشتر از مناطق استوایی خورشیدگرفتگی میبینند، چون مسیر حرکت خورشید در آنجا متفاوت است. در دوره فعلی، نیمکره شمالی کمی بیشتر از نیمکره جنوبی خورشیدگرفتگی کامل را تجربه میکند، اما این وضعیت در طول هزاران سال تغییر میکند.
- خورشیدگرفتگی حلقوی از نوع کامل رایجتر است و در آینده بسیار دور، ممکن است دیگر خورشیدگرفتگی کامل رخ ندهد.
چرا برخی شهرها باید حدود هزار سال صبر کنند تا یک خورشیدگرفتگی کامل ببینند، در حالی که بعضی مناطق در کمتر از یک دهه دو بار این پدیده را تجربه میکنند؟ پاسخ این «بیعدالتی آسمانی» را باید در ریاضیات مدارها و چرخههایی جستوجو کرد که در مقیاس هزاران سال عمل میکنند.
برای مثال، دوم اوت سال ۱۱۵۳ میلادی، شهر اورشلیم (یکی از قدیمیترین شهرهای جهان) آخرین خورشیدگرفتگی کامل خود را تجربه کرد. براساس کتاب «گرفت کامل» نوشته فرد اسپناک، متخصص مشهور محاسبه خورشیدگرفتگی در ناسا، این شهر تا ششم اوت ۲۲۴۱ دیگر خورشیدگرفتگی کامل نخواهد دید. یعنی فاصلهای ۱۱۰۸ ساله.
در مقابل، ساکنان منطقهای به وسعت حدود ۵۲هزار کیلومتر مربع در ایالتهای ایلینوی، میزوری و کنتاکی آمریکا، تنها درطول ۶ سال و ۷ ماه و ۱۸ روز، دو بار وارد مسیر «گرفت کامل» شدند؛ همان نوار باریکی که معمولاً حدود ۱۶۰ کیلومتر عرض دارد و فقط در آن محدوده ماه میتواند قرص خورشید را کاملاً بپوشاند.
چرا نسلهای پیاپی در اورشلیم از دیدن خورشیدگرفتگی کامل محروم ماندهاند، اما شهرهایی مانند پریویل، کیپ ژیراردو، پادوکا، کربوندیل، ماکاندا، هریسبورگ و متروپولیس چندین بار آن را از خانههایشان دیدهاند؟ چرا برخی نقاط زمین در طول چندین عمر انسانی حتی یک بار هم خورشیدگرفتگی کامل نمیبینند، در حالی که برخی دیگر مرتب در مسیر آن قرار میگیرند؟
پاسخ در ترکیبی از آمار و چرخههای مداری بسیار طولانی نهفته است.
وقتی درباره خورشیدگرفتگی کامل صحبت میکنیم، منظور زمانی است که ماه در فاز ماه نو دقیقاً بین زمین و خورشید قرار میگیرد و اندازه ظاهری آن در آسمان به اندازهای است که میتواند خورشید را کاملاً بپوشاند. این همراستایی کامل، فقط در یک نوار باریک روی سطح زمین دیده میشود. خارج از آن نوار، مردم یا خورشیدگرفتگی جزئی میبینند یا اصلاً چیزی مشاهده نمیکنند.
اما این اتفاق هر چند وقت یک بار در یک مکان مشخص رخ میدهد؟
کپی لینک
خورشیدگرفتگی کامل هر چند وقت یکبار رخ میدهد؟
دادن پاسخ دقیق به این سؤال ساده نیست؛ زیرا فاصله زمانی بین خورشیدگرفتگیهای کامل در یک نقطه کاملاً نامنظم است. مرجع کلاسیک این موضوع مقالهای است که در سال ۱۹۸۲ توسط ژان میوس، ستارهشناس بلژیکی و از چهرههای برجسته نجوم محاسباتی، منتشر شد. او با استفاده از رایانه شخصی اچپی-۸۵ که در آن زمان یکی از نخستین رایانههای شخصی محسوب میشد، مسیر خورشیدگرفتگیهای کامل را برای ۶۰۰ سال آینده محاسبه کرد.
تا پیش از آن، تصور رایج این بود که هر ۳۶۰ سال یک بار، یک نقطه از زمین به طور میانگین شاهد خورشیدگرفتگی کامل میشود. اما این عدد از یک کتاب درسی نجوم در سال ۱۹۲۶ نقل شده بود و محاسبهی دقیقی پشت آن نبود. محاسبات میوس این میانگین را به ۳۷۵ سال اصلاح کرد و این عدد دههها به عنوان استاندارد پذیرفته شد.
با پیشرفت توان محاسباتی، پژوهشگران تصمیم گرفتند این عدد را دوباره بررسی کنند.
