نتایج یک پژوهش آزمایشگاهی جدید نشان میدهد مصرف همزمان یکی از ترکیبات مشتق از گیاه استویا با داروی ضدافسردگی «دولوکستین» میتواند اثر مهارکننده قویتری بر برخی باکتریهای مفید روده نسبت به مصرف جداگانه هر یک از این مواد داشته باشد. پژوهشگران با این حال تأکید کردهاند که این یافتهها تنها در شرایط آزمایشگاهی به دست آمده و هنوز شواهدی از بروز چنین اثری در بدن انسان وجود ندارد.
به گزارش سیناپرس، پژوهشگران دانشگاه کمبریج و آزمایشگاه زیستشناسی مولکولی اروپا (EMBL) در مطالعهای که نتایج آن در نشریه Molecular Systems Biology منتشر شده است، اثر ۳۹ شیرینکننده طبیعی و مصنوعی را بر ۲۵ گونه از باکتریهای روده انسان بررسی کردند.
نتایج این بررسی نشان داد حدود ۷۵ درصد شیرینکنندههای مورد آزمایش، رشد دستکم یکی از گونههای باکتریایی را تحت تأثیر قرار میدهند. محققان سپس این شیرینکنندهها را در کنار چهار ترکیب پرمصرف شامل کافئین، وانیلین، آدوانتام و داروی ضدافسردگی «دولوکستین» آزمایش کردند و موفق به شناسایی ۱۰۲ تعامل جدید میان این ترکیبات و باکتریهای روده شدند.
به گفته پژوهشگران، قویترین اثر مشاهدهشده مربوط به ترکیب «ایزوستیویول» (Isosteviol)، یکی از مشتقات گیاه استویا، با داروی ضدافسردگی «دولوکستین» بود.
این ترکیب رشد دو گونه از باکتریهای مفید روده شامل Roseburia intestinalis و Parabacteroides merdae را بیش از زمانی که هر یک از این مواد بهتنهایی استفاده میشد، کاهش داد.
محققان میگویند: گونه Roseburia intestinalis از تولیدکنندگان اصلی اسید بوتیریک در روده است؛ اسید چربی که در کاهش التهاب، حفظ سلامت دیواره روده، تنظیم قند خون و بهبود حساسیت به انسولین نقش مهمی دارد.
پژوهشگران در مرحله بعد، یک جامعه مصنوعی متشکل از ۲۵ گونه باکتری روده ایجاد کردند تا اثر این ترکیب را در شرایطی نزدیکتر به محیط طبیعی بررسی کنند.
نتایج نشان داد: قرار گرفتن این جامعه باکتریایی در معرض ترکیب ایزوستیویول و دولوکستین موجب کاهش تنوع میکروبی و افت رشد تقریباً همه گونههای مورد مطالعه شد.
بررسیهای مولکولی نیز نشان داد این ترکیب عملکرد برخی پروتئینهای انتقالدهنده مواد در غشای سلولی باکتریها را مختل میکند؛ موضوعی که احتمالاً علت اصلی کاهش رشد آنهاست.
محققان همچنین دریافتند: باکتریهای در معرض این ترکیب، میزان متفاوتی از مواد زیستی تولید میکنند.
به گفته آنان، میزان تولید اسید بوتیریک در باکتری Roseburia intestinalis بیش از ۲۵ درصد کاهش یافت. همچنین مایع حاصل از رشد این باکتریها هنگام آزمایش روی سلولهای انسانی در محیط آزمایشگاه، سمیت بیشتری نسبت به نمونههای شاهد نشان داد.
در بخش دیگری از مطالعه نیز مشاهده شد ترشح دو مولکول مهم سیستم ایمنی یعنی اینترلوکین-۶ و اینترلوکین-۸ در سلولهای مدل روده بیش از ۷۵ درصد کاهش پیدا کرده است.
بر اساس دادههای این پژوهش، داروی دولوکستین در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ از جمله داروهای پرمصرف در آمریکا بوده و سالانه میلیونها نسخه از آن تجویز میشود. از سوی دیگر، شیرینکنندههای مشتق از استویا نیز در طیف وسیعی از نوشیدنیها و مواد غذایی بدون قند به کار میروند؛ موضوعی که احتمال مصرف همزمان این دو ماده را در بسیاری از افراد افزایش میدهد.
نویسندگان مطالعه تأکید کردهاند که تمامی آزمایشها روی کشت باکتریها و سلولهای انسانی در محیط آزمایشگاه انجام شده و نتایج آن قابل تعمیم مستقیم به انسان نیست.
به گفته آنان، ترکیب میکروبیوم روده در افراد مختلف متفاوت است و برای مشخص شدن آثار واقعی این تعاملات، انجام مطالعات بالینی روی انسان ضروری خواهد بود.
پژوهشگران معتقدند: این نتایج نشان میدهد تعامل میان داروهای رایج، شیرینکنندههای غذایی و میکروبیوم روده میتواند پیچیدهتر از تصورات قبلی باشد. آنها تأکید میکنند یافتههای این مطالعه نباید موجب نگرانی یا تغییر خودسرانه در مصرف دارو یا رژیم غذایی شود، بلکه میتواند مسیر تحقیقات آینده درباره تأثیر همزمان داروها و مواد غذایی بر سلامت روده را هموار کند.
مترجم:مهگل غفاری
