بسیاری از ما میدانیم ورزش کردن و تغذیه سالم برای بدن مفید است، اما معمولاً اثر آن را در حد کنترل وزن یا پیشگیری از بیماریهای خاص مثل دیابت تصور میکنیم. بااینحال، مطالعهای گسترده و طولانیمدت نشان میدهد تأثیر انتخابهای ساده در سبک زندگی میتواند بسیار فراتر از انتظار باشد و حتی دههها بعد، خطر ابتلا به مجموعهای از بیماریهای مزمن را کاهش دهد.
نتایج بر پایه دادههای برنامه پیشگیری از دیابت (DPP) و مطالعه پیگیری آن (DPPOS) به دست آمده است که از بزرگترین و طولانیترین پروژههای پژوهشی در حوزه پیشگیری از بیماریهای مزمن به شمار میروند. این برنامهها بیش از دو دهه وضعیت سلامت هزاران فرد مبتلا به پیشدیابت را دنبال کردهاند.
به گزارش ساینسآلرت، در فاز اولیه پژوهش، ۱۱۷۳ فرد مبتلا به پیشدیابت به سه گروه تقسیم شدند. یک گروه دارونما دریافت کرد، به گروه دوم متفورمین (داروی خوراکی رایج برای درمان دیابت نوع ۲) داده شد و گروه سوم تحت مداخله فشرده سبک زندگی قرار گرفت. مداخله شامل اصلاح رژیم غذایی، افزایش فعالیت بدنی و هدفگذاری برای کاهش حداقل ۷ درصد از وزن بدن درطول سه سال بود. برخلاف دو گروه دیگر، تمرکز این بخش بر تغییر رفتارهای روزمره و پایدار بود، نه صرفاً مداخله دارویی.
افرادی که رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم را دنبال کردند، در طول بیش از ۲۰ سال کمتر دچار چندبیماری شدند
پس از پایان مرحله اولیه، پیگیری طولانیمدت شرکتکنندگان آغاز و وضعیت سلامت آنها در بیش از ۲۰ سال آینده ثبت و تحلیل شد. افرادی که در گروه سبک زندگی سالم قرار داشتند، در مقایسه با سایر گروهها کمتر دچار «چندبیماری» یا ابتلای همزمان به دو یا چند بیماری مزمن شدند.
کاهش خطر تنها محدود به دیابت نبود. حتی زمانی که دیابت از مجموعه بیماریهای بررسیشده حذف شد، همچنان گروه مداخلهی سبک زندگی در معرض خطر پایینتری برای ابتلا به ترکیب بیماریهایی مانند نارسایی قلبی، بیماریهای قلبی-عروقی و زوال عقل قرار داشت.
درمقابل، تفاوت معناداری میان گروه دریافتکننده متفورمین و گروه دارونما مشاهده نشد؛ موضوعی که نشان میدهد اثرات بلندمدت پیشگیری در این مطالعه بیشتر به تغییرات رفتاری نسبت داده میشود تا مداخله دارویی.
پژوهشگران در تحلیل خود ۱۵ بیماری مزمن مهم را زیر نظر گرفتند؛ ازجمله: فشار خون بالا، بیماری عروق کرونر و ایسکمیک قلب، نارسایی قلبی، آریتمیهای قلبی، چربی خون بالا، سکته مغزی، آرتریت، آسم، سرطان، بیماری مزمن کلیه، بیماری انسدادی مزمن ریه، زوال عقل (از جمله آلزایمر)، افسردگی، پوکی استخوان و دیابت.
برای اطمینان از دقت نتایج، اثر عوامل مختلف مانند سن، جنسیت، نژاد و قومیت، شاخص توده بدنی (BMI) و مصرف الکل نیز در تحلیلها در نظر گرفته شد.
مارسل سالیو از مؤسسه ملی سالمندی آمریکا در توضیح اهمیت یافتهها میگوید: «پیشگیری از دیابت اهمیت بالایی دارد، اما جلوگیری از تجمع چندین بیماری مزمن با افزایش سن میتواند اثرات بسیار گستردهتری بر کیفیت زندگی، استقلال فردی و هزینههای نظام سلامت داشته باشد.»
پژوهشگران نیز در مقاله خود تأکید میکنند: «مداخله فشرده سبک زندگی با کاهش بروز چندبیماری در دوران سالمندی همراه بوده است و میتواند بروز یا پیشرفت بیماریهای متعدد را در افراد در معرض خطر به تأخیر بیندازد.»
با وجود نتایج امیدوارکننده، تصویر کلی مطالعه نشان میدهد که بار بیماری در سالمندی همچنان بالاست. در مجموع، حدود ۸۵ درصد از شرکتکنندگان حتی در گروه سبک زندگی سالم، در نهایت به دستکم دو بیماری مزمن مبتلا شدند. این یافته یادآوری میکند که گرچه سبک زندگی سالم میتواند خطر را کاهش دهد، روند طبیعی افزایش سن همچنان با افزایش احتمال بیماریهای مزمن همراه است.
با افزایش سن جمعیت جهانی، چالش اصلی نظامهای سلامت دیگر نه صرفاً افزایش طول عمر، بلکه حفظ کیفیت زندگی در سالهای پایانی عمر است. به همین دلیل، پژوهشگران تأکید میکنند که نتایج این مطالعه میتواند پیامدهای مهمی برای سیاستگذاری سلامت عمومی داشته باشد.
به گفته کارشناسان، دادهها بار دیگر نشان میدهد که سرمایهگذاری در پیشگیری، بهویژه از طریق تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم و کنترل وزن، میتواند در بلندمدت به کاهش بار بیماریهای مزمن و هزینههای درمانی کمک کند.
پژوهش در ژورنال JAMA منتشر شده است.
