چین به دنبال ساخت پایگاه قمری در یکی از دهانههای ماه است؛ طرحی که با برنامههای این کشور برای سال ۲۰۳۰ ارتباط دارد.
شاید در نگاه اول عجیب به نظر برسد، اما ناسا واقعاً در حال برنامهریزی برای ایجاد یک آتش کنترلشده روی سطح ماه است. اگر این مأموریت عملی شود، برای نخستین بار در تاریخ بشر آتشی روی جرمی آسمانی دیگر توسط انسان ایجاد خواهد شد.
هدف اصلی این پروژه، بررسی نحوه رفتار شعلههای آتش در شرایط اضطراری طی مأموریتهای سرنشیندار آینده برنامه آرتمیس و همچنین سفرهای احتمالی به مریخ و فراتر از آن است. ناسا میگوید این مأموریتها علاوه بر گسترش حضور انسان در فضا، شناخت ما از منظومه شمسی را نیز افزایش خواهند داد.
در صفحه اختصاصی آزمایش اشتعالپذیری مواد روی ماه که با نام FM2 شناخته میشود، ناسا توضیح داده از آنجا که آتش میتواند یکی از خطرناکترین تهدیدها برای پروازهای فضایی و مأموریتهای اکتشافی انسان در محیطهای سخت باشد، اجرای این آزمایش گامی بسیار مهم برای تعیین میزان اشتعالپذیری مواد و ارتقای ایمنی مأموریتهای آینده به شمار میرود.
یکی از چالشهایی که پژوهشگران با آن روبهرو هستند این است که برخی موادی که روی زمین بهسادگی آتش نمیگیرند، ممکن است در فضا قابل اشتعال باشند. ناسا میگوید دلیل این موضوع آن است که این مواد در شرایط گرانش ماه و با غلظتهای پایینتر اکسیژن نسبت به زمین نیز امکان سوختن دارند.
امیلی جانسون، مدیر پروژه این آزمایش، در یک پادکست در سال ۲۰۲۵ توضیح داد که برخی مواد هنگام سوختن بهصورت تودههای کوچکی جدا میشوند که شبیه قطرههای اشک هستند. او گفت اگر چنین اتفاقی در محیطهای دارای ریزگرانش یا گرانش جزئی رخ دهد، این قطرهها به گلولههای کوچک آتش تبدیل میشوند که در فضا شناور خواهند شد و ممکن است اجسام دیگر را نیز آتش بزنند. به نظر او، شناخت ویژگیهای متفاوت مواد مختلف و همچنین بررسی رفتار شعلهها در اندازههای گوناگون، اهمیت بسیار زیادی دارد و برای طراحی مأموریتهای ایمنتر ضروری است.
رفتار آتش روی ماه با آنچه روی زمین مشاهده میشود تفاوت دارد. شکل معمول شعله روی زمین به این دلیل ایجاد میشود که نیروی گرانش، هوای خنکتر و متراکمتر را به سمت پایین میکشد. این روند نه روی ماه و نه در شرایط ریزگرانش مانند ایستگاه فضایی بینالمللی اتفاق نمیافتد.
ناسا در یکی از مطالب منتشرشده در سال ۲۰۲۳ توضیح داده که در محیط ریزگرانش چنین جریان هوایی شکل نمیگیرد و به همین علت شعلههایی که انرژی حرکتی کمی دارند، در ایستگاه فضایی معمولاً حالتی گرد یا حتی کاملاً کروی پیدا میکنند.
روشن کردن آتش روی ماه چگونه انجام خواهد شد؟
از آنجا که نیروی گرانش ماه تنها حدود یکششم گرانش زمین است، شعلههای آتش روی ماه نسبت به شعلههای روی زمین گردتر به نظر میرسند. اما این آزمایش در عمل چگونه انجام خواهد شد؟ خوشبختانه قرار نیست آتش بزرگی روی ماه برپا شود.
در عوض، پژوهشگران یک محفظه احتراق رباتیک و کاملاً بسته را که به شکل یک استوانه فلزی طراحی شده، همراه با یکی از مأموریتهای حامل محمولههای تجاری به سطح ماه ارسال خواهند کرد. درون این محفظه چهار نمونه آزمایشی برای ایجاد آتش قرار داده شده است. این نمونهها از جنس پنبه، فایبرگلاس و میلههای اکریلیک ساخته شدهاند.
این سامانه به حسگر اندازهگیری اکسیژن، دستگاهی برای سنجش تابش الکترومغناطیسی و همچنین دوربینهایی مجهز شده که نحوه رفتار آتش در گرانش ماه، از جمله سرعت گسترش شعله را ثبت و بررسی میکنند.
در چند دهه گذشته آزمایشهای متعددی درباره رفتار آتش در شرایط ریزگرانش روی زمین انجام شده، اما نتایج این تحقیقات نشان دادهاند که ناسا همچنان برای درک بهتر این پدیده به اطلاعات بیشتری نیاز دارد.
پژوهشگران ناسا در مقالهای که اوایل امسال منتشر شد، نوشتند که دسترسی مستقیم به سطح ماه بهترین فرصت برای ارزیابی میزان اشتعالپذیری مواد در این محیط است. آنها توضیح دادند که اجرای مجموعه گستردهای از آزمایشهای بررسی مواد روی ماه بهترین گزینه خواهد بود، اما انجام چنین برنامهای تا زمانی که حضور طولانیمدت انسان روی ماه فراهم نشود، به تعویق خواهد افتاد.
در همان مقاله آمده است که اجرای آزمایش جدید میتواند شکافهای مهم موجود در دانش مربوط به ایمنی آتشسوزی در فضاپیماها را برطرف کند. یافتههای این تحقیق همچنین میتواند به بازنگری و تدوین استانداردهای جدید برای انتخاب و استفاده از مواد در ساخت فضاپیماها منجر شود. بر اساس اطلاعات منتشرشده در مقاله، این مأموریت ممکن است در اواخر سال جاری میلادی انجام شود.
