امیرمسعود عابدین: اینکه پایتان را روی پدال ترمز فشار دهید و خودرو دقیقا در همان جایی که میخواهید، بدون کوچکترین انحرافی متوقف شود، امروزه برای همگی ما یک اتفاق کاملا عادی است. اما این توقف ایمن و بیدردسر مدیون اختراعی است که احتمالا پس از کمربند ایمنی سهنقطهای، حیاتیترین فناوری ایمنی تاریخ صنعت خودرو به شمار میرود: سیستم ترمز ضد قفل یا همان ABS.
براساس گزارش motor۱، فناوری ترمز ABS دقیقا برای مهار یک کابوس رانندگی خلق شد؛ لحظهای که ترمزها قفل میکنند، فرمان از کار میافتد و ماشین مانند یک تکه سنگ روی آسفالت سر میخورد. این سیستم با قطع و وصل هوشمندانه و صدمثانیهای فشار ترمز، اجازه نمیدهد چرخها کاملا قفل شوند و به راننده این امکان را میدهد که حتی در شدیدترین ترمزگیریها هم کنترل فرمان را در دست داشته باشد. مکانیزمی که در ظاهر پیچیده به نظر میرسد، در واقع بر پایهای بسیار ساده اما هوشمندانه بنا شده است.
از آسمان تا جاده؛ داستان تولد ترمزهای ضد قفل
مثل بسیاری از شاهکارهای دنیای خودرو، ایده اولیه ترمز ضد قفل هم از صنعت هوانوردی آمد. در هواپیماها، خلبان هیچ حس درستی از آستانه قفل شدن چرخها روی باند نداشت و به همین دلیل سیستمهای مکانیکی اولیهای برای کنترل ترمزها ساخته شد. اما ترمزهای مکانیکی فرسنگها با آنچه امروز میشناسیم فاصله داشتند.
در دهه ۱۹۷۰ میلادی، با رشد قطعات الکترونیکی، ساخت سیستمهای مدرنتر ممکن شد. در ابتدا آمریکاییها این سیستم را تنها برای چرخهای عقب استفاده کردند، اما انفلاب واقعی در سال ۱۹۷۸ رخ داد؛ زمانی که مرسدس بنز کلاس S با همکاری شرکت بوش، نخستین سیستم ترمز ABS چهار چرخ را روانه بازار کرد. این فناوری که در ابتدا یک گزینه لوکس و گرانقیمت بود، امروزه به یک استاندارد اجباری و همهگیر در تمام خودروهای نو تبدیل شده است.
در پشت صحنه ترمزگیری چه میگذرد؟
پایه و اساس عملکرد ABS بسیار ساده و منطقی است: حسگرهای سرعت، وضعیت چرخش چرخها را زیر نظر میگیرند؛ به محض اینکه کامپیوتر خودرو احساس کند یکی از چرخها در حال قفل شدن است، سوپاپهای هیدرولیکی فشار ترمز را روی آن چرخ کاهش میدهند و سپس بلافاصله فشار را برمیگردانند.
در این میان، یک پمپ هیدرولیکی و چند سوپاپ برقی مسئولیت اصلی را بر عهده دارند. وقتی ترمز شدید میگیرید، صدایی شبیه به ضربه زدن یا لرزش زیر پایتان حس میکنید که دقیقا حاصل باز و بستهشدن سریع همین سوپاپهاست. این چرخه افزایش و کاهش فشار، در کسری از ثانیه و دهها بار تکرار میشود تا چرخ در آستانه قفل شدن، آزاد شود و دوباره ترمز بگیرد.
هوشمندتر از همیشه
سیستمهای ABS امروزی فرسنگها با نمونههای اولیه و پر سر و صدای قدیمی فاصله گرفتهاند. خودروهای امروزی به سیستم توزیع الکترونیکی نیروی ترمز (EBD) مجهز هستند که مکمل ABS است.
در این سیستم، کامپیوتر خودرو با بررسی زاویه فرمان، میزان شتاب جانبی و میزان چسبندگی هر لاستیک، تشخیص میدهد که کدام چرخ به نیروی ترمز بیشتر یا کمتری نیاز دارد. به این ترتیب، ترمزگیری نه تنها حس خشن و ناگهانی ندارد، بلکه کاملا نرم، متوازن و متناسب با شرایط جاده انجام میشود.
شاهکاری ساده که میلیونها زندگی را نجات داد
سیستم ترمز ضد قفل اثبات کرد که برای ایجاد یک تحول بزرگ در ایمنی، همیشه نیاز به سیستمهای بسیار پیچیده نیست. اگر ABS وجود نداشت، آمار تصادفات جادهای و تلفات آن بسیار سنگینتر از امروز بود. این فناوری حیاتی و ارزشمند، فارغ از اینکه چه خودرویی سوار میشویم، سالهاست که آرام و بیصدا جان میلیونها انسان را در جادهها نجات داده است.
۲۲۷۳۲۲
