پژوهشگران در مطالعهای جدید دریافتهاند که هوش مصنوعی میتواند به برنامهریزی شهری کمک کند، اما استفاده از آن در تصمیمگیریهای حساس، نیازمند چارچوبهای اخلاقی و نظارت انسانی است.
به گزارش سیناپرس، هوش مصنوعی بهتدریج در حال ورود به همه جنبههای زندگی روزمره، از جستوجوهای اینترنتی گرفته تا معاینه پزشکی است. ممکن است روزی این فناوری در طراحی خیابانهای شهر نیز نقش ایفا کند. برنامهریزان شهری بهطور فزایندهای از هوش مصنوعی برای پیشبینی سیل، تهیه تصاویر سهبعدی از محلههای آینده و ارتباط با مردم استفاده میکنند.
پروفسور استبان مورو (Esteban Moro) و پروفسور رایان وانگ (Ryan Wang) از دانشگاه نورثایسترن، این یافتهها را در مقالهای مروری در نشریه نِیچِر/ Nature منتشر کردهاند.
استفاده از هوش مصنوعی در برنامهریزی شهری
پژوهشگران در این مطالعه، بیش از ۱۰۰ پژوهش در زمینههای علوم شهری، علوم اجتماعی محاسباتی و هوش مصنوعی مکانی را بررسی کردهاند. آنها دو نوع از مدلهای هوش مصنوعی را که بهطور فزایندهای در علوم شهری استفاده میشوند، مدلهای مولد توزیعی (Distributional Generative Models) و مدلهای بنیادی (Foundation Models)، را مطالعه کردهاند.
مدلهای بنیادی مانند چتجیپیتی و کلود، مدلهای بزرگ هوش مصنوعی هستند که با حجم عظیمی از دادههای متنی و تصویری آموزش دیدهاند و میتوانند کاربردهایی متنوع، از ترجمه متون پیچیده گرفته تا تحلیل اسناد شهری، داشته باشند.
مدلهای مولد نوعی هوش مصنوعی هستند که میتوانند تصاویر جدیدی را بر اساس دادههای موجود تولید کنند؛ به بیان سادهتر، این مدلها مانند یک نقاش ماهر عمل میکنند که پس از دیدن هزاران تصویر، میتواند تصاویر جدید و مشابهی را خلق کند؛ برای مثال، برنامهریزان شهری از این مدلها برای پیشبینی موقعیتهای سیل استفاده میکنند.
پروفسور مورو توضیح داد: مدل را با همه تصاویر مختلف از سیل در نقاط مختلف جهان آموزش میدهید و سپس میتوانید از آن بپرسید که یک سیل، مثلاً در مرکز شهر بوستون، چگونه خواهد بود و مدل قادر به بازتولید آن خواهد بود.
نماینده هوش مصنوعی در جلسات شهری
در یکی از مطالعات بررسیشده، از عوامل هوش مصنوعی برای نمایندگی دیدگاههای ساکنان دو محله در پکن، در طول جلسات برنامهریزی شهری استفاده شده است. این عوامل هوش مصنوعی بهعنوان اعضای جلسه، توانستند درباره مسائل مهم جامعه صحبت کنند و حتی بر برنامههای توسعه آینده زمین تأثیر بگذارند.
پروفسور مورو اظهار کرد: این مطالعه بهبودهایی را در معیارهایی مانند رضایت و مشارکت شرکتکنندگان نشان داد. این یک مثال جالب از تسهیل مشارکت اجتماعی توسط هوش مصنوعی است، نه صرفاً خودکارسازی یک تصمیم برنامهریزی.
چالشها و خطرات هوش مصنوعی در برنامهریزی شهری
با وجود قابلیت بالای هوش مصنوعی، این فناوری با چالشها و محدودیتهای جدی همراه است. پژوهشگران هشدار میدهند که این مدلها ممکن است سوگیریهای موجود در دادههای آموزشی خود را تقویت کنند و گاهی اطلاعات نادرست یا گمراهکننده تولید نمایند.
در موقعیتهای حساس مانند مدیریت بحران یا برنامهریزی زیرساختهای بزرگ، این محدودیتها میتوانند به خطراتی جدی برای حکمرانی تبدیل شوند. به همین دلیل، توسعه چارچوبهای قوی برای نظارت بر استفاده و توسعه این فناوریها ضروری است.
چارچوب اخلاقی برای برنامهریزان شهری
پژوهشگران یک چارچوب اخلاقی برای برنامهریزان شهری ارائه کردهاند که بر پنج محور اصلی استوار است:
۱. عدالت
۲. حریم خصوصی
۳. توضیحپذیری
۴. کنترلپذیری
۵. مشارکت اجتماعی
پروفسور مورو تأکید کرد: بسیاری از جوامع از هوش مصنوعی استفاده کردهاند، اما هنوز بهدرستی بررسی نشده است که چه پیشنیازهایی برای پذیرش این فناوری در پژوهش و عمل وجود دارد.
نظارت انسانی؛ ضرورتی اجتنابناپذیر
به نقل از ایرنا، یکی از مهمترین توصیههای پژوهشگران این است که جوامع باید سامانههایی قوی برای تأیید و بررسی اطمینانپذیری هوش مصنوعی توسعه دهند. این مسئولیت باید بین ارائهدهندگان هوش مصنوعی و برنامهریزان شهری تقسیم شود.
پروفسور مورو توضیح داد: تجربه انسانی بسیار ارزشمند است. ما ابتکارات زیادی را میبینیم که انسانها را در فرآیند تصمیمگیری دخالت میکنند؛ البته اطمینان از اینکه بررسی انسانی بخشی از این فرآیندها باشد، هزینهبر خواهد بود، اما برای جلوگیری از خطرات جدی ضروری است.
