پژوهشی جدید نشان میدهد شکل سر انسانها در طول قرن گذشته تغییرات قابل توجهی داشته است؛ بهطوری که جمجمه در بسیاری از جمعیتها گردتر و فکهای بالا پهنتر شدهاند و برخی ویژگیهای صورت مانند بینی و پیشانی نیز تغییرات ظریفی را تجربه کردهاند. پژوهشگران این تغییرات را به احتمال زیاد ناشی از تحول در سبک زندگی، تغذیه، سلامت عمومی و شرایط محیطی میدانند، نه تغییرات ژنتیکی در مقیاس تکاملی.
افرادی که در اوایل قرن بیستم زندگی میکردند، معمولاً جمجمههایی کشیدهتر از جلو به عقب داشتند. این ویژگی در بررسی بقایای انسانی مربوط به سالهای ۱۹۰۰ تا ۱۹۲۰ دیده شده است. در مقابل، انسانهای امروزی در بسیاری از موارد دارای جمجمههایی گردتر هستند.
شوری اوی از مؤسسه ملی تحقیقات علوم پلیسی در چیبای ژاپن میگوید این روند احتمالاً محدود به یک کشور نیست. به گفته او، «منطقی است که تغییرات مشابهی در سراسر جهان رخ دهد، زیرا سبک زندگی در سطح جهانی در حال مدرنشدن است.»
در مطالعات انسانشناسی، معمولاً از اسکلتهای قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم بهعنوان مرجع انسان «مدرن» استفاده میشود. بااینحال، شواهد نشان میدهد که انسانها در همین بازه نسبتاً کوتاه نیز از نظر فیزیکی تغییر کردهاند؛ از جمله افزایش قد و جثه که عمدتاً به بهبود تغذیه، مراقبتهای پزشکی و شرایط بهتر زندگی نسبت داده میشود. همین عوامل ممکن است بر شکل استخوانهای سر نیز تأثیر گذاشته باشند.
پژوهشگران تغییرات جمجمه را به احتمال زیاد ناشی از تحول در سبک زندگی، تغذیه، سلامت عمومی و شرایط محیطی میدانند
به گزارش نیوساینتیست ، پژوهشگران برای بررسی دقیقتر موضوع از سیتی اسکن استفاده کردند. آنها جمجمههای ۳۴ مرد و ۲۲ زن را که بین سالهای ۱۹۰۰ تا ۱۹۲۰ بر اثر مرگ طبیعی درگذشته بودند، بررسی کردند. این اجساد به دانشکده پزشکی دانشگاه کیوتو اهدا و بعدها در قالب مجموعههای استخوانی موزه نگهداری شده بودند.
در کنار آن، گروه پژوهشی دادههای جدید مربوط به ۲۹ مرد و ۲۷ زن را نیز بررسی کرد که بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ درگذشته بودند. این افراد پس از مرگ تحت عکسبرداری قرار گرفته بودند؛ روشی که در ژاپن بهطور فزایندهای رایج شده و امکان ایجاد مجموعهای از «اسکلتهای مجازی» را فراهم کرده است.
پژوهشگران با استفاده از ۱۶۱ نقطه مرجع روی تصاویر سهبعدی جمجمهها، تغییرات شکل را بهصورت دقیق اندازهگیری کردند. نتایج نشان داد تغییرات در طول زمان تدریجی اما پایدار بوده است. یکی از مهمترین تغییرات، افزایش براکیسفالی (کوتاهسری) است. اوایل قرن بیستم، جمجمهها معمولاً باریکتر و کشیدهتر بودند، اما در انسانهای امروزی این الگو کمتر دیده میشود.
پژوهشگران تغییرات دیگری را نیز مشاهده کردند. شکل گونهها، بینی و فک بالا در طول زمان تغییر کرده است. پیشانیها نیز کوتاهتر شدهاند، یعنی نقطه شروع آنها در صورت کمی بالاتر قرار گرفته و در عین حال حالتشان اندکی فرورفتهتر شده است. همچنین زائده استخوانی پشت گوشها در افراد جدیدتر بزرگتر و برجستهتر شده است.
به گفته شوری اوی، تغییرات آنقدر سریع رخ دادهاند که نمیتوان آنها را نتیجه تکامل ژنتیکی دانست؛ زیرا تکامل معمولاً به زمانهای بسیار طولانیتری نیاز دارد. در عوض، محتملترین توضیح، تأثیر عوامل محیطی و سبک زندگی است. از جمله این عوامل میتوان به بهبود تغذیه در دوران کودکی، سلامت بهتر عمومی و تغییر رژیم غذایی اشاره کرد؛ بهویژه مصرف غذاهای نرمتر که نیاز کمتری به جویدن دارند و میتوانند بر رشد فک و استخوانهای صورت تأثیر بگذارند.
یکی دیگر از یافتههای مهم مطالعه، تفاوت بیشتر میان جمجمه مردان و زنان نسبت به ۱۰۰ سال پیش است. در دادههای جدید، جمجمه مردان ویژگیهایی مانند برجستگی بیشتر ابروها، نواحی بزرگتر پشت گوش و صورتهای برجستهتر را نشان داده است؛ درحالی که پژوهشگران انتظار داشتند با نزدیکتر شدن سبک زندگی زنان و مردان در دوران مدرن، تفاوتهای فیزیکی میان آنها کاهش یابد.
مطالعهای در سال ۲۰۲۴ در ایالات متحده نیز نشانههایی از تغییرات مشابه در چهره زنان و مردان را گزارش کرده بود. بااینحال، پژوهشی قدیمیتر در سال ۲۰۰۰ در همان کشور به نتیجه متفاوتی دست یافت و اشاره داشت که شکل کلی جمجمه در طول زمان بیشتر بیضی شده است تا گرد. پژوهشگران احتمال میدهند این اختلاف ناشی از محدودیتهای فناوریهای قدیمیتر یا تغییرات جمعیتی گسترده ناشی از مهاجرت در ایالات متحده باشد.
یکی دیگر از یافتههای مهم مطالعه، تفاوت بیشتر میان جمجمه مردان و زنان نسبت به ۱۰۰ سال پیش است
شوری اوی تأکید میکند که برای درک بهتر تغییرات، به مطالعات گستردهتر در سطح جهانی نیاز است تا مشخص شود جمعیتهای مختلف چگونه در برابر مدرنشدن سریع محیط زندگی تغییر کردهاند.
فرانچسکو کاپلو از دانشگاه پالرمو در ایتالیا معتقد است یافتهها نشان میدهد ویژگیهای فیزیکی انسانها حتی در دورههای زمانی نسبتاً کوتاه نیز ثابت نمیمانند و همواره در حال تغییر هستند. به گفتهی وی، این موضوع پرسشهای مهمی درباره تعامل میان ژنتیک و محیط ایجاد میکند، بهویژه در ویژگیهایی مانند ساختار استخوانها که معمولاً پایدار تصور میشوند.
پژوهش در ژورنال American Journal of Biological Anthropology منتشر شده است.
