دهمین سالروز روز جهانی راستیسنجی فرصت خوبی است تا دوباره مرور کنیم چگونه میتوان اطلاعات نادرست تولیدشده با هوشمصنوعی را تشخیص داد.
این نوع محتوا همهجا دیده میشود؛ از جنگ آمریکا و ایران گرفته تا روزهای منتهی به انتخابات مجارستان و حتی در صفحههای شخصی کاربران.
در یک پژوهش تازه که در نشریه PNAS Nexus منتشر شده، از ۲۷ هزار نفر در ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا خواسته شد هشت تیتر خبری تولیدشده توسط انسان و هوشمصنوعی را بر اساس میزان «واقعی بودن» رتبهبندی کنند.
نزدیک به نیمی از تیترهای تولیدشده با هوشمصنوعی «اغلب» یا «کاملا واقعی» ارزیابی شد؛ در حالی که این رقم برای تیترهای نوشتهشده توسط انسان ۴۴ درصد بود. شرکتکنندگان همچنین وقتی میدانستند خبر به رویدادی واقعی مربوط است، بیشتر مایل بودند گزارشی را که هوشمصنوعی نوشته به اشتراک بگذارند و به آن اعتماد کنند تا گزارشی را که انسان نوشته است.
با این حال، پاسخدهندگان گفتند اگر بدانند خبری جعلی است، چه آن خبر را انسان نوشته باشد چه هوشمصنوعی، احتمال کمتری دارد آن را بازنشر کنند.
پژوهشگران میگویند این یافتهها نشان میدهد مردم نمیتوانند میان محتوای تولیدشده توسط انسان و محتوای تولیدشده با هوشمصنوعی تمایز قائل شوند.
در ادامه چند راهکار برای این کار آمده است.
به نشانههای بصری دقت کنید
اولین ویدیوهای هوشمصنوعی که در اینترنت منتشر میشدند، نشانههای آشکاری داشتند؛ انسانهایی با انگشتان بیش از حد، صداهایی که با حرکت لبها هماهنگ نبود یا اشیایی که شکلشان بههمریخته و غیرعادی بود.
با پیشرفت فناوری، این نشانهها کمتر شده، اما همچنان ارزش دارد به دنبالشان بگردید.
کاربران میتوانند به ناسازگاریها توجه کنند؛ مثلا خودرویی که در یک لحظه در ویدیو هست و لحظه بعد ناپدید میشود.
شبکه جهانی روزنامهنگاری تحقیقی (GIJN) میگوید برخی تصاویر تولیدشده با هوشمصنوعی ممکن است بیش از حد صیقلخورده یا دارای درخششی غیرطبیعی به نظر برسند.
این شبکه توصیه میکند هنگام تماشای تصویری که احتمال میدهید با هوشمصنوعی ساخته شده باشد، از خود بپرسید آیا فرد حاضر در تصویر بیش از حد آراسته و بینقص نیست؛ بهویژه با توجه به زمینه تصویر (مثلا آیا در میانه یک منطقه درگیری، شبیه مدل روی جلد مجله به نظر نمیرسد؟). همچنین پیشنهاد میکند به کیفیت پوست نگاه کنید و ببینید آیا بافت طبیعی در آن از بین نرفته است.
خودتان تحقیق کنید
اگر تصویری یا ویدیویی مشکوک به نظر میرسد، راههایی برای سنجش اصالت آن وجود دارد.
یکی از این راهها جستوجوی معکوس تصویر است؛ کاربر میتواند از ویدیو اسکرینشات بگیرد، آن را در نوار جستوجوی گوگل بارگذاری کند و روی آیکونی که روی آن «جستوجوی تصویر» نوشته شده کلیک کند.
بعد از بارگذاری تصویر، گوگل نمونههای بصری مشابه را نمایش میدهد و میتوان بهسرعت نخستین زمان انتشار آن را شناسایی کرد.
این کار را میتوان در موتورهای جستوجوی دیگر یا با ابزارهای تخصصی مانند TinEye هم انجام داد.
به گفته کمیسیون اروپا، (منبع به زبان انگلیسی) کاربران همچنین میتوانند با استفاده از راهحلهای فنی، واترمارکها یا ابردادههای یک محتوا را ردیابی کنند تا تشخیص دهند اطلاعات قابل اعتماد هست یا نه.
مثلا تصاویری که با هوشمصنوعی Gemini گوگل تولید میشوند، شامل ابزار نامرئی واترمارکگذاری دیجیتال به نام SynthID هستند که خود این برنامه میتواند آن را شناسایی کند.
به نظر کارشناسان توجه کنید
کاربران میتوانند بررسی کنند آیا سازمانهای رسانهای، اظهارنظر چهرههای عمومی یا پستهای شبکههای اجتماعی از سوی کارشناسان اطلاعات نادرست، تصویر یا ویدیویی را که دیدهاند از پیش رد و تکذیب کردهاند یا نه.
در اروپا نهادهای راستیسنجی متعددی فعالاند؛ از جمله شبکه اروپایی استانداردهای راستیسنجی (EFCSN)، رصدخانه رسانههای دیجیتال اروپا (EDMO) و طرح EUvsDisinfo که توسط سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا (EEAS) اداره میشود و روندها، پژوهشها و گزارشهای افشاگرانه درباره انواع مختلف اطلاعات نادرست تولیدشده با هوشمصنوعی منتشر میکنند.
این منابع ممکن است به روشهای پیشرفتهتری برای شناسایی محتوای تولیدشده با هوشمصنوعی یا به اطلاعاتی درباره تصویر دسترسی داشته باشند که برای عموم قابل دسترس نیست.
کاربران همچنین میتوانند بررسی کنند آیا اطلاعاتی که میبینند بخشی از «Database of Known Fakes» است یا نه؛ پایگاهدادهای (منبع به زبان انگلیسی) از راستیسنجیهایی که روزنامهنگاران، پژوهشگران و راستیسنجان حرفهای انجام دادهاند.
از فناوری کمک بگیرید
ابزارهایی برای تشخیص محتوای تولیدشده با هوشمصنوعی وجود دارد، اما میزان دقت این ابزارها در علامتگذاری چنین محتوایی محل بحث است.
برخی از این ابزارها عبارتاند از: Winston AI برای شناسایی تصاویر تولیدشده با هوشمصنوعی، TruthScan که ارزیابی اولیهای از هوشمصنوعی بودن یک تصویر ارائه میدهد و Originality AI که تشخیص میدهد یک متن را هوشمصنوعی نوشته یا نه.
برخی دیگر از ابزارهای تولید محتوای هوشمصنوعی، روی محتوایی که میسازند واترمارکهای قابل رویت اضافه میکنند.
اما این نشانهها را غالبا میتوان بهسادگی پاک کردیا با برش تصویر حذف کرد، بنابراین نبود چنین واترمارکی نشانه قطعی واقعی بودن یک تصویر نیست.
عجله نکنید
کمی مکث کنید، نفس عمیق بکشید و فورا چیزی را که واقعی نیست به اشتراک نگذارید.
بازیگران بدخواه اغلب روی این حساب میکنند که مردم اجازه میدهند احساسات و دیدگاههای از پیش شکلگرفتهشان واکنش آنها به محتوا را هدایت کند.
خواندن بخش نظرات میتواند سرنخهایی درباره واقعی بودن یا نبودن تصویری که میبینید به دست بدهد، چون ممکن است دیگران متوجه نکتهای شده باشند که نشان میدهد تصویر با هوشمصنوعی ساخته شده است.
البته همیشه نمیتوان با قطعیت تشخیص داد تصویری با هوشمصنوعی ساخته شده یا نه، بنابراین نسبت به این احتمال که تصویر واقعی نباشد هوشیار بمانید.
