به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از مدیریت امور اوپک و روابط با مجامع انرژی وزارت نفت، آژانس بینالمللی انرژی (IEA) در گزارش ویژه «پرسشهای کلیدی درباره انرژی و هوش مصنوعی» که سال ۲۰۲۶ منتشر شده، به بررسی روند رو به رشد مصرف انرژی در حوزه هوش مصنوعی، گزینههای تأمین برق مراکز داده و پیامدهای آن بر امنیت انرژی، هزینهها و رشد اقتصادی پرداخته است.
بر اساس این گزارش، همزمان با افزایش سرمایهگذاری در مراکز داده، هزینههای سرمایهای پنج شرکت بزرگ فناوری در سال ۲۰۲۵ از ۴۰۰ میلیارد دلار عبور کرده است و پیشبینی میشود در سال ۲۰۲۶ حدود ۷۵ درصد دیگر افزایش یابد. بر همین اساس، تقاضای برق مراکز داده در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۷ درصد رشد داشته؛ رقمی که بهمراتب بیشتر از رشد ۳ درصدی تقاضای جهانی برق است.
با وجود این رشد، کارایی انرژی در پروژههای هوش مصنوعی با سرعتی بیسابقه در حال بهبود است. با این حال بهدلیل افزایش تعداد کاربران و کسبوکارهای وابسته به این فناوری، انتظار میرود مصرف برق مراکز داده تا سال ۲۰۳۰ دو برابر و مصرف مراکز داده مبتنی بر هوش مصنوعی تا سه برابر افزایش یابد.
سهم هوش مصنوعی در قراردادهای خرید برق تجدیدپذیر
در عین حال توسعه این بخش با محدودیتهای فیزیکی روبهرو است. کمبود در زنجیره تأمین تجهیزاتی مانند توربینهای گازی، ترانسفورماتورها و تراشههای پیشرفته ازجمله موانع اصلی توسعه مراکز داده بهشمار میروند و فرآیند اتصال به شبکه برق را با تأخیر مواجه کردهاند.
در پاسخ به این چالشها، شرکتهای فناوری به سمت قراردادهای گسترده تأمین انرژی حرکت کردهاند، بهطوری که حدود ۴۰ درصد از قراردادهای خرید برق تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۵ به این بخش اختصاص داشته است، همچنین قراردادهای مرتبط با رآکتورهای هستهای کوچک مدولار (SMR) از ۲۵ گیگاوات در پایان ۲۰۲۴ به ۴۵ گیگاوات افزایش یافته که نشاندهنده نقش هوش مصنوعی در تسریع تجاریسازی فناوریهای نوین انرژی است.
از سوی دیگر، برخی توسعهدهندگان مراکز داده به استفاده از نیروگاههای مبتنی بر گاز طبیعی روی آوردهاند، هرچند بسیاری از این پروژهها هنوز در مراحل اولیه قرار دارند و با چالشهای فنی و مالی مواجهاند.
یکی از چالشهای مهم، نوسانهای شدید مصرف برق در مراکز داده هوش مصنوعی است که میتواند فشار زیادی بر شبکه برق وارد کند. در این میان، فناوری «ذخیرهسازی باتری در محل» بهعنوان راهکاری کلیدی مطرح شده که میتواند انعطافپذیری شبکه را افزایش دهد.
بدون انرژی، هوش مصنوعی وجود ندارد
فاتح بیرول، دبیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی در این باره گفته که بدون انرژی، هوش مصنوعی وجود ندارد و کشورهایی که دسترسی سریع، امن و مقرونبهصرفه به برق را فراهم کنند، در این رقابت پیشتاز خواهند بود.
وی تأکید کرد که هوش مصنوعی علاوه بر مصرفکننده انرژی، به محرکی برای توسعه فناوریهایی مانند رآکتورهای هستهای نسل جدید، مراکز داده انعطافپذیر و ذخیرهسازی بلندمدت انرژی تبدیل شده است.
به گفته بیرول، این آژانس بهزودی بستری برای همکاری دولتها و صنایع در حوزه انرژی و هوش مصنوعی راهاندازی میکند تا تبادل داده و سیاستگذاری در این حوزه تسهیل شود.
این گزارش همچنین نشان میدهد استفاده از هوش مصنوعی میتواند هزینه انرژی صنایع را بین ۳ تا ۱۰ درصد کاهش دهد، هرچند کمبود مهارتهای دیجیتال و محدودیت دسترسی به دادهها همچنان از موانع اصلی بهرهگیری کامل از این ظرفیت است.
در نهایت، با وجود نگرانیهای اجتماعی درباره تأثیر مراکز داده بر قیمت انرژی و محیطزیست، آژانس بینالمللی انرژی تأکید میکند که با سیاستگذاری مناسب و سرمایهگذاری در زیرساختها، میتوان رشد تقاضای برق را بدون افزایش شدید قیمتها مدیریت کرد.
