به نظر میرسد بسیاری از مردم درباره هدف واقعی خزانه جهانی بذر سوالبارد دچار تصور اشتباه شدهاند. برخی آن را انباری میدانند که قرار است پس از آخرالزمان فرضی، انسانهای بازمانده به آن مراجعه کنند و بذرها را برای شروع دوباره کشاورزی بردارند. اما واقعیت، چیز دیگری است.
خزانه جهانی بذر سوالبارد که گاهی بهصورت غیررسمی «سیلوی روز قیامت» نامیده میشود، در عمل بزرگترین ذخیرهگاه پشتیبان بذرهای گیاهی جهان است و بیش از ۱٫۳ میلیون نمونه بذر از سراسر دنیا را در خود نگه میدارد. هدف اصلی آن نه بقا پس از نابودی، بلکه دراصل جلوگیری از خود نابودی است.
قرارگرفتن خزانه بذر در جزیره سوالبارد در مدار قطب شمال تصادفی نیست. سرمای دائمی زمین و دمای حدود منفی ۱۸ درجه سانتیگراد باعث میشود بذرها در شرایطی بسیار پایدار و کماکسیژن نگهداری شوند و این شرایط روند فرسودگی زیستی را به شدت کند میکند. نتیجه این است که بذرها میتوانند دههها و حتی بیش از یک قرن بدون افت کیفیت باقی بمانند و تنوع ژنتیکی محصولات کشاورزی زمین را در برابر جنگ، بیماریها، تغییرات اقلیمی و خطاهای انسانی حفظ کنند.
برخی تصور میکنند خزانه بذر سوالبارد نوعی انبار قابل دسترسی برای روز بحران است
بااینحال، بخش جالب ماجرا از جایی شروع میشود که برخی تصور میکنند این مکان نوعی انبار قابل دسترسی برای روز بحران است؛ یعنی جایی که بعد از فروپاشی تمدن، هر کسی بتواند وارد آن شود و بذر مورد نیازش را بردارد.
در یک بحث اینترنتی، کاربری در ردیت پرسیده بود اگر «آخرین انسان روی زمین» باشد، آیا میتواند درِ این مجموعه را باز و از بذرها استفاده کند یا نه. این تصور، اگرچه جذاب و سینمایی است، با واقعیت فاصله زیادی دارد.
در واقع، مجموعه سوالبارد اصلاً برای استفاده عمومی یا اضطراری مستقیم طراحی نشده است. همانطور که کارشناسان توضیح دادهاند، اگر روزی فاجعهای جهانی رخ دهد، احتمالاً سادهتر است که انسانها از منابع محلی یا حتی طبیعت اطراف استفاده کنند تا اینکه به یکی از دورافتادهترین نقاط زمین سفر کنند.
به نوشته آیافالساینس، کارکرد واقعی خزانه سوالبارد چیزی شبیه «بیمه جهانی برای بانکهای ژنی» است. یعنی نسخه پشتیبان از بانکهای بذر در سراسر جهان. اگر یک بانک ژنی در اثر جنگ، بلایای طبیعی، تغییرات اقلیمی یا سوءمدیریت از بین برود، نسخه ذخیرهشده آن در سوالبارد میتواند دوباره آن را بازسازی کند.
این موضوع بهویژه در شرایطی اهمیت دارد که کشاورزی مدرن به شدت به کشتهای یکنواخت (تککشتی) وابسته شده است؛ اتفاقی که خطر نابودی گسترده محصولات در برابر یک بیماری یا بحران را افزایش میدهد.
طبق توضیحات NordGen، سازمان مسئول مدیریت مجموعه سوالبارد، این خزانه در واقع پشتیبان نهایی برای شبکه جهانی بانکهای ژنی است. کشاورزان، پژوهشگران و اصلاحگران گیاهی در سراسر جهان به این شبکه وابستهاند و در صورت بروز بحران، میتوانند تنوع ژنتیکی از دسترفته را بازیابی کنند.
نمونهای از کارکرد واقعی سامانه سوالبارد در سال ۲۰۱۵ آشکار شد؛ زمانی که جنگ داخلی سوریه، فعالیت مرکز بینالمللی تحقیقات کشاورزی در مناطق خشک (ایکاردا) در حلب را مختل کرد. این مرکز که از سال ۲۰۰۸ نسخههای پشتیبان بیش از ۱۱۶هزار نمونه بذر خود را در خزانه جهانی بذر سوالبارد ذخیره کرده بود، برای نخستین بار درخواست برداشت بذر از این خزانه را ثبت کرد.
در مرحله نخست، حدود ۳۸هزار نمونه بذر از سوالبارد خارج و به مراکز پژوهشی ایکاردا در لبنان و مراکش منتقل شد تا دوباره کشت، تکثیر و بانک ژنی این مرکز بازسازی شود. سپس در سال ۲۰۱۷ نیز بیش از ۵۲هزار نمونه بذر دیگر برداشت شد و بخشی از بذرهایی که با موفقیت تکثیر شده بودند، دوباره به خزانه جهانی بذر سوالبارد بازگردانده شدند.
مهمترین کاربرد خزانه زمانی است که یک بانک ژنی بر اثر جنگ، بلایای طبیعی، تغییرات اقلیمی یا سوءمدیریت از بین برود و نیاز به بازیابی ذخایر بذر داشته باشد
نکته مهم این است که دسترسی به بذرها بسیار محدود و کنترلشده است. هر نمونه تحت شرایط موسوم به «جعبه سیاه» نگهداری میشود؛ یعنی فقط همان نهادی که بذر را سپرده، حق برداشت دوباره آن را دارد. حتی کارکنان مجموعه نیز اجازه دسترسی مستقیم به محتویات را ندارند.
درنهایت، اگر کسی واقعاً در سناریویی آخرالزمانی به سوالبارد برسد، احتمالاً با تأسیساتی دورافتاده، بدون حضور دائمی انسان و با دسترسی بسیار محدود روبهرو خواهد شد؛ نه یک انبار باز و قابل غارت.
به زبان ساده، گنجینه بذر سوالبارد قرار نیست فروشگاهی برای روز پایان جهان باشد؛ بلکه تلاشی است برای اینکه چنین روزی هرگز برای تنوع زیستی زمین اتفاق نیفتد.
