نگارش از David Del Valle
تاریخ انتشار
مبادله کالا، قدیمیترین شکل داد و ستد در تاریخ بشر، بار دیگر و به شکلی غیرمنتظره جان تازهای گرفته است. در شرایطی که تورم و افزایش هزینه زندگی و نااطمینانی اقتصادی حاکم است، شمار بیشتری از مردم به دنبال راههای جایگزین برای دسترسی به خدمات بدون استفاده از پول هستند.
پاسخ، به شکلی پارادوکسیکال، از دل فناوری میآید: نسل تازهای از اپلیکیشنها روح مبادله سنتی را زنده میکند و به جای پول، زمان، دانش و مهارت را وارد معامله میکند. آنچه قرنها با تعویض کالا یا انجام لطف میان همسایهها انجام میشد، حالا به محیط دیجیتال منتقل شده است.
به جای پرداخت پول برای یک خدمت، کاربران آنچه بلدند انجام دهند را با هم مبادله میکنند. یک کارشناس مالیات میتواند در تنظیم اظهارنامه مالیاتی کمک کند و در مقابل کلاسهای آشپزی ژاپنی بگیرد. فردی با تجربه در هوش مصنوعی میتواند در ازای تخصصش، مشاوره برای برنامهریزی سفر دریافت کند و یک معلم زبان میتواند بدون پرداخت حتی یک یورو عکاسی یاد بگیرد.
زمان به عنوان واحد پول
این بازگشت به مبادله کالا در زمانی رخ میدهد که اقتصاد مشارکتی همچنان در حال گسترش است و بسیاری از خانوادهها به دنبال راههای تازه برای بهینهکردن منابع خود هستند. در برابر منطق مصرف سنتی، این پلتفرمها پیشنهاد میکنند از یک دارایی که تقریبا همه از آن برخوردارند استفاده شود: دانش.
این ابتکار قصد دارد زمان را به واحد پول تبدیل کند. اپلیکیشن SACO را دو کارآفرین اسپانیایی طراحی کردهاند. شیوه کار آن با مدلهای معمول خرید و فروش خدمات تفاوت دارد؛ در اینجا پول وجود ندارد. واحد مبادله دقیقه است. هر بار که کاربری خدمتی ارائه میکند، زمان جمع میکند که بعدا میتواند آن را برای درخواست کمک از هر فرد دیگری در این جامعه مصرف کند.
این سیستم میخواهد امکان مبادله دانش را بدون نیاز به پرداخت مستقیم پول فراهم کند. کازوهیرو تاجیما، روانپزشک اسپانیایی با ریشه ژاپنی و یکی از همبنیانگذاران، میگوید: «این بازگشت مبادله کالا در نسخهای مدرن و دیجیتال است».
این پلتفرم مجموعهای از افراد با تخصصهای بسیار متنوع را گرد هم میآورد. از معلمان خصوصی زبان یا موسیقی گرفته تا متخصصان طراحی گرافیک، هوش مصنوعی، مشاوره مالیاتی، ورزش، آشپزی یا سفر. حتی مهارتهای روزمرهای که معمولا به عنوان یک شغل شناخته نمیشوند میتوانند برای دیگر کاربران به خدمتی ارزشمند تبدیل شوند.
ارزشگذاری استعدادها
این طرح بر پایه یک ایده ساده شکل گرفته است: تقریبا هر فردی مهارتی دارد که میتواند برای دیگران مفید باشد. اما این دانش در بسیاری موارد هرگز به درآمد تبدیل نمیشود، یا به این دلیل که صاحب آن خود را حرفهای نمیداند یا چون راه سادهای برای عرضه آن پیدا نکرده بود. خالق اپلیکیشن، کازوهیرو تاجیما، میگوید: «همه آدمها یک توانایی ذاتی دارند که برایش ارزشی قائل نیستند یا به دلیل ترس یا خجالت آن را به پول تبدیل نمیکنند».
به جای ایجاد درآمد، این پلتفرمها همان دانش را به نوعی واحد مبادله تبدیل میکنند که امکان دسترسی به سایر خدمات را بدون هزینه فراهم میکند. هرچند مبادله کالا هیچگاه کاملا از بین نرفته است، حامیان این ایده معتقدند این شیوه معمولا در دورههای دشواری اقتصادی دوباره اوج میگیرد.
تاجیما میگوید: «مبادله کالا نخستین شکل اقتصاد است و هرگز کاملا ناپدید نشده است. در زمان بحران همیشه شاهد اوجگیری آن هستیم». نااطمینانی اقتصادی همراه با جستوجوی راههایی برای کاهش هزینهها علاقه به مدلهایی را تقویت کرده است که در آنها دسترسی به برخی خدمات بیشتر به تواناییهای فردی وابسته است تا قدرت خرید.
این روند در عین حال با اوجگیری اقتصاد چرخشی و مشارکتی نیز همسو است؛ جایی که به اشتراک گذاشتن منابع، استفاده دوباره از دانش و بهرهبرداری از ظرفیتهای بلااستفاده هر روز جذابتر میشود.
عامل انسانی
رشد این پلتفرمها همچنین بازتابدهنده پدیده دیگری است: تمایل به حفظ جنبه انسانی در دورهای که با هوش مصنوعی تعریف میشود. هرچند ابزارهایی مانند ChatGPT یا دستیارهای مجازی بسیاری از پرسشها را در چند ثانیه پاسخ میدهند، نمیتوانند به طور کامل جای تجربه عملی، زمینه شخصی یا یادگیری مستقیم میان انسانها را بگیرند.
مروجان SACO بر این باورند که این نوع مبادلهها نه فقط امکان صرفهجویی در هزینه را فراهم میکند بلکه به ایجاد روابط اجتماعی تازه و به رسمیت شناختن ارزش مهارتهایی کمک میکند که اغلب نادیده گرفته میشوند. برای تقویت اعتماد، این پلتفرم سامانهای برای ارزیابی کاربران دارد که شبیه دیگر اپلیکیشنهای اقتصاد مشارکتی است.
در دورهای که به نظر میرسد فناوری بسیاری از شکلهای سنتی ارتباط را کنار میزند، بازگشت مبادله کالا نشان میدهد برخی از قدیمیترین ایدههای اقتصادی میتوانند درست به لطف نوآوری دیجیتال حیاتی تازه پیدا کنند. به جای سکه، اسکناس یا کارت، واحد پول جدید زمان، تجربه و دانش است.
