پژوهشگران موفق به ساخت نوعی افشانه زخم شدهاند که میتواند تنها در عرض یک ثانیه، خونریزی را متوقف کند. این محصول به شکل پودر روی زخم پاشیده میشود و بلافاصله پس از تماس با خون، به ژلی چسبنده تبدیل میشود که محل آسیبدیده را میبندد.
این دستاورد میتواند تحولی جدی در درمان سریع زخمها، بهویژه در شرایط بحرانی مانند میدانهای نبرد یا حوادث شدید ایجاد کند. در ساعات ابتدایی پس از آسیب، خونریزی کنترلنشده مهمترین عامل مرگومیر به شمار میرود و مهار سریع آن نقش حیاتی در نجات جان افراد دارد؛ بهخصوص زمانی که زخمها عمیق، نامنظم یا گسترده باشند.
دانشمندان مؤسسه علوم و فناوری پیشرفته کره جنوبی (KAIST)، که یکی از اعضای تیم تحقیقاتی آن از افسران ارتش است، مادهای پودری طراحی کردهاند که با یونهای مثبت موجود در خون، مانند کلسیم، واکنش نشان میدهد و در زمانی بسیار کوتاه به ژل تبدیل میشود. این ژل قادر است حتی زخمهای پیچیده و عمیق را نیز بهسرعت مسدود کند.
این اسپری از ترکیب سه ماده طبیعی ساخته شده است: آلژینات که از جلبکهای قهوهای دریایی به دست میآید، صمغ ژلان که حاصل فرآیند تخمیر باکتریایی است و کیتوزان که از پوسته سختپوستان، حشرات و برخی قارچها استخراج میشود.
آلژینات و ژلان بلافاصله پس از تماس با خون حالت ژلهای پیدا میکنند. در این میان، کیتوزان با بار الکتریکی مثبت خود، گلبولهای قرمز و پلاکتها را که بار منفی دارند جذب کرده و باعث تجمع آنها میشود؛ فرآیندی که به توقف سریع خونریزی کمک میکند. این ترکیب با نام AGCL شناخته میشود؛ نامی که از حروف اول اجزای تشکیلدهنده آن گرفته شده است.
این ماده خاصیت ضدباکتریایی نیز دارد و در آزمایشهای حیوانی، سازگاری بالایی با سلولهای زنده نشان داده و بیش از ۹۹ درصد بقای سلولی را حفظ کرده است؛ موضوعی که روند ترمیم بافت را تسهیل میکند. ژل ایجادشده همچنین توانایی جذب حجمی از خون تا بیش از هفت برابر وزن خود را دارد و در خونریزیهای شدید نیز کارآمد باقی میماند.
از نظر پایداری، این افشانه میتواند تا دو سال در دمای اتاق خواص خود را حفظ کند و در برابر رطوبت بالا و شرایط محیطی سخت نیز مقاوم است. در آزمایشهایی که روی موشها و در جریان جراحی کبد انجام شد، AGCL عملکردی بهمراتب بهتر از مواد ضدخونریزی رایج نشان داد و عملکرد طبیعی کبد تنها دو هفته پس از استفاده از آن به حالت عادی بازگشت.
اگرچه هدف اصلی از توسعه این فناوری، درمان سریع مجروحان جنگی بوده است، اما پژوهشگران معتقدند که این افشانه میتواند در اورژانسها، جراحیها و سایر کاربردهای پزشکی نیز مورد استفاده قرار گیرد. کیوسون پارک، دانشجوی دکتری و از محققان این پروژه، میگوید: «در جنگهای مدرن، حفظ جان انسانها اولویت اصلی است. من این تحقیق را با این انگیزه آغاز کردم که حتی جان یک سرباز دیگر را نجات دهم. امیدوارم این فناوری هم در حوزه دفاعی و هم در پزشکی، به ابزاری نجاتبخش تبدیل شود.»
نتایج این پژوهش در نشریه علمی Advanced Functional Materials منتشر شده است.
