دو شیوع ویروسی اخیر، تصویری نگرانکننده از ناشناختههای دنیای ویروسها ارائه کردند. هانتاویروسی که برخلاف الگوهای شناختهشده بین انسانها منتقل شد و گونهای از ابولا که واکسنها و درمانهای موجود احتمالاً در برابرش کارایی چندانی ندارند. پژوهشگران میگویند این اتفاقها نشان میدهد پشت نامهای آشنایی مثل ابولا یا هانتاویروس، مجموعهای از گونهها و سویههای بسیار متفاوت پنهان شدهاند؛ تفاوتهایی که میتوانند رفتار ویروس، شدت بیماری و حتی امکان کنترل شیوع را کاملاً تغییر دهند و بسیاری از فرضیات علمی و پزشکی را زیر سؤال ببرند.
در هفتههای اخیر، دو بیماری همزمان به صدر اخبار رسیدند: نخست شیوع هانتاویروس (Hantavirus) در کشتی تفریحی اموی هاندیوس بود که تا ۱۳ نفر را مبتلا کرد و سه تن نیز جان باختند. پس از آن، شیوعی از ابولا در آفریقا گزارش شد که تاکنون بیش از ۹۰۰ مورد ابتلا و ۲۲۰ مرگ را به ثبت رسانده است.
در هر دو رویداد، اخبار نهفقط نگرانکننده، بلکه حتی برای دانشمندان گیجکننده بود. هانتاویروس رفتاری متفاوت از چیزی نشان داد که تاکنون از این خانواده انتظار میرفت و ویروس ابولا هم آنطور که دانشمندان میشناختند نبود.
هانتاویروسها معمولاً از طریق جوندگان و برخی پستانداران دیگر منتقل میشوند؛ اغلب وقتی انسان ادرار یا بزاق خشکشدهی این حیوانات را استنشاق میکند. اما آنچه در کشتی هاندیوس رخ داد، انتقال مستقیم از انسان به انسان بود که تا پیش از این در هانتاویروس سابقه نداشت.
در مورد شیوع ابولا در آفریقا هم وضع به همین اندازه نگرانکننده است. سالها تلاش پژوهشگران، دستاوردهای قابلتوجهی در مقابله با ابولا به دنبال داشته: واکسنهایی که سرعت شیوع را کاهش میدهند و داروهای ضدویروسی که توانایی درمان عفونت را دارند. اما این ابزارها در برابر شیوع کنونی احتمالاً ضعیف یا بیاثر خواهند بود، چراکه این بار با گونهی متفاوتی روبرو هستیم. اما ریشهی سردرگمیها دقیقاً کجاست؟
این بار با گونه متفاوتی از ابولا روبرو هستیم
جهان ویروسها از تنوعی بسیار وسیع برخوردار است، اما واژگانی که برای توصیف آنها به کار میبریم همچنان محدود مانده است. انتظار اینکه همهی ویروسهای زیرمجموعهی یک نام رفتار یکسانی داشته باشند، مثل این است که نهنگ آبی، خفاش میوهخوار و ببر سیبری را صرفاً به این دلیل که هر سه پستاندارند، یکسان در نظر بگیریم.
بهگزارش نیویورکتایمز ، ینس کوهن، ویروسشناس و عضو کمیته بینالمللی ردهبندی ویروسها، میگوید شیوعهای اخیر شکافهای عمیقی را در شناخت ما از «ویروسسپهر» — میلیونها، شاید هم تریلیونها گونه ویروسی که پیرامون ما در جریاناند — آشکار کرده است. او میافزاید: «نمونههای عینی از شیوعهای اخیر نشان میدهند چرا ردهبندی اهمیت دارد. آیا دو چیز یکساناند، یا متفاوت؟ اگر متفاوتند، آنچه دربارهی یکی میدانیم روی دیگری کار نمیکند.»
کپی لینک
ابولا؛ وقتی که تنها یک نام کافی نیست
ویروس ابولا نام خود را از محل یکی از نخستین شیوعهای مستند در سال ۱۹۷۶ گرفته است: رودخانهی ابولا در منطقهای که آن زمان زئیر نام داشت و اکنون جمهوری دموکراتیک کنگو خوانده میشود. دانشمندانی که خون قربانیان را بررسی کردند، ویروسهایی دراز و مارمانند یافتند که به هیچ گونهی شناختهشدهای شباهت نداشتند.
همان سال، صدها کیلومتر دورتر در مکانی که آن زمان سودان بود و اکنون سودان جنوبی نام دارد، شیوع دیگری هم در جریان بود؛ تب خونریزیدهندهی مشابه، با ویروسهایی باز هم دراز و مارمانند. اما وقتی محققان ژنهای دو ویروس را با هم مقایسه کردند، به تفاوتهای چشمگیری دست یافتند. در سالهای بعد، شیوعهای متعددی از ابولا رخ داد و در اغلب موارد، ویروسهای عامل آنها به یکی از همین دو نوع شباهت داشتند.
