یک مطالعه جدید روی مغز ۷۰۱ فرد درگذشته نشان میدهد ذرات ناشی از فرسایش یا خوردگی مفاصل مصنوعی، بهویژه در افرادی که تعویض مفصل ران داشتهاند، میتوانند در بافت مغز تجمع پیدا کنند؛ با این حال پژوهشگران هنوز شواهدی مبنی بر ارتباط این ذرات با افت شناختی پیدا نکردهاند.
به گزارش سیناپرس، تعویض مفصل ران، زانو یا شانه یکی از روشهای رایج برای کاهش درد مزمن و بازگرداندن توانایی حرکتی افراد است. با وجود موفقیت گسترده این روش، پژوهشگران سالهاست درباره سرنوشت ذرات بسیار ریزی که ممکن است در اثر اصطکاک و فرسایش مفاصل مصنوعی وارد بدن شوند، تحقیق میکنند.
اکنون پژوهشگران مرکز پزشکی دانشگاه راش در آمریکا بررسی کردهاند که آیا این ذرات میتوانند فراتر از بافتهای اطراف مفصل حرکت کنند و به مغز برسند یا خیر.نتایج این پژوهش که در نشریه Acta Biomaterialia منتشر شده، نشان میدهد برخی ذرات فلزی حاصل از ایمپلنتهای مفصلی میتوانند در مغز یافت شوند؛ یافتهای که به گفته محققان نیازمند بررسیهای بیشتر است.
پژوهشگران مغز اهدایی ۷۰۱ فرد درگذشته را بررسی کردند که ۲۲۹ نفر از آنها سابقه انجام تعویض کامل مفصل داشتند.آنها میزان چند فلز از جمله کبالت و تیتانیوم را در چهار ناحیه مغز اندازهگیری کردند. همچنین در بخشی از نمونهها از میکروسکوپ الکترونی برای شناسایی ذرات فلزی و بررسی ترکیب آنها استفاده شد.
یکی از مهمترین یافتهها مربوط به کبالت بود. افرادی که تعویض مفصل ران انجام داده بودند، بهطور میانگین در چهار ناحیه بررسیشده، ۸.۹ درصد غلظت بیشتری از کبالت در مغز داشتند.بررسی ذرات نیز نشان داد دستکم بخشی از مواد ناشی از فرسایش ایمپلنت میتوانند از سد خونی-مغزی عبور کنند؛ هرچند این مطالعه مستقیماً مسیر انتقال این ذرات از مفصل به مغز را مشاهده نکرده است.
ذرات چگونه به مغز میرسند؟
پژوهشگران دو احتمال را مطرح کردهاند. افزایش سن یا التهاب مزمن ممکن است سد خونی-مغزی را نفوذپذیرتر کند و راه ورود ذرات را هموار سازد. احتمال دیگر این است که ذرات فلزی توسط سلولهای سیستم ایمنی از بافتهای محیطی به سمت مغز منتقل شوند.با این حال، مشخص کردن مسیر دقیق انتقال این ذرات همچنان به مطالعات بیشتری نیاز دارد.
ارتباط با آلزایمر؛ اما نه افت شناختی
پژوهشگران علاوه بر اندازهگیری فلزات، مغز نمونهها را از نظر تجمع دو پروتئین آمیلوئید بتا و تاو نیز بررسی کردند؛ پروتئینهایی که از نشانههای شناختهشده بیماری آلزایمر هستند. نتایج این بررسی با دادههای آزمونهای شناختی که افراد پیش از مرگ بهطور دورهای انجام داده بودند، مقایسه شد.
نتایج نشان داد صرف داشتن مفصل مصنوعی با افزایش آسیبشناسی مرتبط با آلزایمر ارتباط نداشت. با این حال، در افرادی که غلظت کبالت در مغزشان بیشتر بود، نشانههای بیشتری از تجمع پروتئینهای مرتبط با آلزایمر در بخشی از مغز مشاهده شد.
با وجود این ارتباط، پژوهشگران تأکید کردند که هیچ رابطهای میان میزان کبالت و افت تواناییهای شناختی پیدا نشده است.میزان بالاتر تیتانیوم در مغز نیز در افرادی که سابقه تعویض مفصل داشتند بیشتر دیده شد. غلظت بالاتر تیتانیوم در مغز با عملکرد شناختی ضعیفتر ارتباط داشت، اما پژوهشگران هشدار دادند که تیتانیوم فقط از ایمپلنتها وارد بدن نمیشود و منابع دیگری مانند برخی مواد غذایی و داروها نیز میتوانند در میزان آن نقش داشته باشند.
پژوهشگران تأکید دارند:نتایج این مطالعه به معنای اثبات خطرناک بودن جراحی تعویض مفصل نیست. تعویض مفصل از روشهای موفق پزشکی برای کاهش درد و افزایش تحرک افراد به شمار میرود و افزایش تحرک و تعاملات اجتماعی خود میتواند با کاهش خطر زوال شناختی همراه باشد.
از سوی دیگر، این پژوهش عمدتاً بر بررسی مغز افراد پس از مرگ متکی بوده است. بنابراین، اگرچه عملکرد شناختی برخی شرکتکنندگان در طول زندگی بهصورت سالانه بررسی شده بود، اندازهگیری فلزات و بررسی آسیبشناسی مغز تنها در یک مقطع و پس از مرگ انجام شده است.
به همین دلیل، مطالعه حاضر نمیتواند رابطه علت و معلولی میان ذرات فلزی ناشی از مفاصل مصنوعی و بیماری آلزایمر یا افت شناختی را اثبات کند.پژوهشگران میگویند یافتههای جدید نشان میدهد اثر احتمالی ذرات ناشی از فرسایش ایمپلنتهای فلزی بر سلامت مغز باید در مطالعات آینده با دقت بیشتری بررسی و پایش شود.
مترجم:مهگل غفاری
