تاریخ انتشار •به روز شده در
ماه توتفرنگی در واقع به رنگ توتفرنگی نیست و در بسیاری از نقاط هم دیگر فصل توتفرنگی تمام شده است.
ماه توتفرنگی نامی است که به طور سنتی به ماه کامل ماه ژوئن داده میشود؛ نخستین ماه کامل تابستان که چند روز بعد از انقلاب تابستانی، درست روبهروی خورشید طلوع میکند، وقتی افق در عصرهای طولانی تابستانی همچنان روشن میماند.
امسال اوج این پدیده بامداد سهشنبه ساعت ۰۱:۵۷ به وقت اروپای مرکزی خواهد بود، اما در بیشتر نقاط اروپا از همین امشب دیده میشود: حدود ساعت ۲۱:۴۱ در لندن، ۲۲:۱۳ در پاریس و ۲۱:۵۵ در برلین و مادرید.
ریشه این نام به اقوام آلگونکین و دیگر مردمان بومی آمریکا برمیگردد که ماه کامل ژوئن را به عنوان نشانهای فصلی برای آغاز برداشت توتفرنگیهای خودرو به کار میبردند. کتاب «اولد فارمرز آلماناک» این نام را ثبت کرد و از آن زمان جا افتاد.
این ماه نامهای دیگری هم داشته است: چروکیها آن را «ماه ذرت سبز» مینامیدند، کریها «ماه برآمدن برگها» و تلینگیتهای ساکن شمال غرب اقیانوس آرام «ماه زایش»، به خاطر تولد حیوانات این منطقه در ماه ژوئن. در چین آن را «ماه نیلوفر» میخوانند.
اروپاییها هم طبق معمول نام خودشان را داشتند؛ «ماه عسل» به معنای واقعی کلمه، که با سنت آنگلوساکسون در کوتاه کردن علفزارها و برداشت عسل در ماه ژوئن پیوند خورده بود، و نباید آن را با رسم مرخصی گرفتن برای پرواز به بالی بعد از جشن عروسی اشتباه گرفت.
اگر یورونیوز نک قرار بود نامی پیشنهاد کند، شاید این ماه را «ماه موج گرمایی که ما را زنده زنده میسوزاند» میگذاشت.
قرار است چه ببینیم
آنچه امشب واقعا میبینید بیشتر طلایی است تا سرخ. چون ماه به افق جنوبی میچسبد، نور آن در مسیر رسیدن به چشم شما از لایه ضخیمتری از جو عبور میکند؛ همان پدیدهای که آسمان غروب را نارنجی میکند.
اما یک نکته وجود دارد: ماه توتفرنگی امسال در عین حال یک «میکروماه» هم هست، یعنی ماه کاملی که در فاصلهای حدود ۴۰۶ هزار و ۲۶۷ کیلومتری از زمین قرار دارد؛ چیزی حدود ۲۱ هزار کیلومتر دورتر از فاصله متوسط.
در نتیجه حدود ۷ درصد کوچکتر و ۱۰ درصد کمنورتر از یک ماه کامل معمولی خواهد بود. در مقابل، ابرماه حدود ۱۴ درصد گستردهتر و ۳۰ درصد درخشانتر است.
این در واقع دومین ماه کامل کوچک سال ۲۰۲۶ است که فقط ۱۰۲ کیلومتر به زمین نزدیکتر از «ماه آبی» ماه گذشته قرار میگیرد.
برای ناظران نیمکره شمالی، مسیر این ماه در آسمان یکی از پایینترین مسیرها در چند دهه اخیر است؛ پیامد این واقعیت که تنها هشت روز بعد از انقلاب تابستانی طلوع میکند. وقتی خورشید در بالاترین جای خود قرار میگیرد، ماه به همان نسبت در آسمان پایینتر رانده میشود.
در نیمکره جنوبی این هندسه کاملا برعکس است؛ ماه کامل امشب بالاترین ماه کامل سال خواهد بود. استرالیاییها این بار برندهاند.
در میان همه این جزئیات، یک نکته واقعا چشمگیر هم وجود دارد. وقتی امشب به ماه نگاه میکنید، در واقع در راستای قلب کهکشان راه شیری نگاه میکنید؛ ماه توتفرنگی در برابر مجموعه ستارهای «قوری» در صورت فلکی قوس قرار میگیرد که تقریبا به سمت مرکز کهکشان اشاره میکند.
بهترین زمان رصد کمی پس از غروب خورشید است، زمانی که ماه از افق جنوبشرقی بالا میآید و جو زمین کار طلایی خود را انجام میدهد. امشب و فردا شب این ماه تقریبا کاملا پر دیده خواهد شد.
توتفرنگیها هم، هر جا که پیدایشان کنید، احتمالا عالی از کار در میآیند.
