پروژه یک میلیارد درخت چین برای مقابله با بیابانزایی، معجزهای سبز در دل کویرها به نظر میرسد. اما برخی کارشناسان این طرح عظیم را فاجعهای برای اکوسیستمهای شکننده میدانند.
دیوار سبز بزرگ چین از دهه ۱۹۷۰ آغاز شد تا گسترش بیابان گبی را مهار کند. این پروژه با کاشت میلیاردی درختان، تغییرات مشهودی در نقشههای ماهوارهای ایجاد کرده است.
دیوار سبز چین؛ نجاتبخش یا مهاجم؟
مقامات چینی به میلیاردها درخت کاشتهشده از اواخر دهه ۱۹۷۰ اشاره میکنند که گسترش بیابانها را کند و طوفانهای شن را تضعیف کرده است. این طرح ملی برای مقابله با بیابانزایی بود که زمانی یکسوم خاک چین را تهدید میکرد.
اما در عمل، برخی درختان زرد شده و ریشههایشان با خاک سخت مبارزه میکنند. دامداران در مغولستان داخلی از دهه ۱۹۹۰ گزارش دادند که کاشت درخت در علفزارهای استپی، چاههای آب را خشک کرده و به اکوسیستمهای بومی آسیب زده است. بسیاری از این جنگلهای جوان پس از چند سال از بین رفتند و علفزارها ناپدید شدند.
کارشناسان اختلاف نظر دارند: محققان به تثبیت تپههای شنی و کاهش طوفانهای شن اشاره میکنند، در حالی که اکولوژیستها هشدار میدهند کاشت درختان نامناسب، آبهای زیرزمینی را تخلیه کرده و تنوع زیستی را با تککشتها جایگزین میکند. این عمل، تنوع اکوسیستم را فدای سبزی سریع میکند.
رویکرد نوین: تناسب با زمین، نه صرفاً کاشت درخت
واژه کلیدی جدید در چین تناسب است؛ کاشت آنچه با زمین همخوانی دارد، نه آنچه از ماهواره خوب به نظر میرسد. دانشمندان جوان به سمت استفاده از بوتههای بومی، علفهای مقاوم و کمربندهای حفاظتی در کریدورهای خاص حرکت کردهاند، بهجای پوشاندن مناطق وسیع با یک یا دو گونه صنوبر.
در پروژهای در نینگشیا، ابتدا عمق خاک، جهت باد و آبهای زیرزمینی نقشهبرداری میشوند. سپس تصمیمگیری میشود که درختان در کجا معنادارند و در کجا احیای بوتههای بومی و دور نگه داشتن دامها از زمینهای تخریبشده، هوشمندانهتر است. این روش اگرچه کمتر نمایشی است، اما دوام بیشتری دارد.
اشتباهات رایج شامل کاشت در مناطق با بارندگی کمتر از ۳۰۰ میلیمتر در سال و استفاده از گونههای غیرمنعطف است. یک اکولوژیست در گانسو گفت: ما به درختان بیشتر نیاز نداریم، بلکه به صبر بیشتر با زمینی که داریم نیازمندیم.
دستورالعملهای جدید بر کاشت هوشمندتر، حفاظت از گونههای بومی، همکاری با مردم محلی و اندازهگیری موفقیت بر اساس بقای ۲۰ ساله تاکید دارد، با این باور که برخی مناظر خشک اکوسیستمهای سالمی هستند.
