محققان داستان بحران در زمان طاعون ژوستینیان را بازگو میکنند؛ یک بیماری که جان میلیونها نفر در امپراتوری بیزانس را گرفت.
به گزارش خبرگزاری سیناپرس ، یک تیم تحقیقاتی اخیرا نخستین گور دستهجمعی مدیترانهای مرتبط با نخستین پاندمی ثبتشده طاعون در جهان را تأیید کرده و جزئیات تازه و روشنی درباره طاعون ژوستینیان بدست آورده؛ یک بیماری که بین سده ششم تا هشتم میلادی جان میلیونها نفر در امپراتوری بیزانس را گرفت. این یافتهها پنجرهای نادر و تجربی به زندگی شهری، جابهجاییها و آسیبپذیری شهروندانی گشودهاند که تحت تأثیر این بیماری قرار گرفتند.
به گفته تیم تحقیقاتی که سال گذشته «یرسینیا پستیس» را عامل بیماری شناسایی کردند، دیانای استخراجشده از اجساد در گور دستهجمعی «جِراش» در اردن امروزی نشان میدهد این گور یک رویداد تدفینی واحد بوده، نه نتیجه شکلگیری معمول یک قبرستان سنتی در گذر زمان.
تحقیقات جدید بر قربانیان، نحوه زندگیشان، میزان آسیبپذیریشان در برابر بیماری و دلایل حضورشان در جِراش تمرکز داشت؛ مرکز تجاری منطقهای و کانون پاندمی که از سال ۵۴۱ تا ۷۵۰ میلادی گسترش یافت.
رِیز جیانگ، نویسنده اصلی مطالعه و استاد دانشگاه فلوریدای جنوبی گفته: «پژوهشهای قبلی فقط میگفتند چه میکروبی عامل بیماری بوده، اما یافتههای جراش نشان میدهند این فاجعه درست چه بر سر آدم ها آورد و زندگی شهری در دل بحران چگونه دگرگون شد.»
دندانی از محل کاوش در جراش
جیانگ افزود: «پاندمیها فقط رویدادهای زیستی نیستند؛ آنها رویدادهای اجتماعی هم هستند. با پیوند دادن شواهد زیستی از اجساد به بستر باستانشناسی، میتوانیم بفهمیم بیماری چگونه افراد واقعی را در متن اجتماعی و محیطیشان تحت تأثیر قرار داده است. این کار به ما کمک میکند پاندمیها را در تاریخ بهعنوان رویدادهای واقعی سلامت انسانی درک کنیم، نه فقط شیوعهایی که در متون ثبت شدهاند.»
یک تیم چندرشتهای متشکل از باستانشناسان، تاریخنگاران و متخصصان ژنتیک از دانشگاه فلوریدای جنوبی، دانشگاه اقیانوس اطلس فلوریدا و دانشگاه سیدنی مقاله را تهیه کردند؛ در این میان جیانگ و همکارانش روی دیانای استخراجشده از دندانها تحقیق کردند.
یافتهها نشان میدهند افراد با سنین و پیشینههای متفاوت که در شرایط عادی پراکنده و در حال حرکت بودند، این بار بهدلیل شیوع بیماری ناخواسته در یک نقطه متمرکز و زمینگیر شده بودند؛ شبیه محدودیتهای رفتوآمد در دوره کرونا.
جیانگ میگوید: «انسانها حرکت میکنند. آنها گذرا و آسیبپذیرند و معمولاً پراکنده میشوند. اما در این مورد، بحران آنها را کنار هم جمع کرده بود.» او افزود که پاندمیهای باستانی در شهرهای پرجمعیت که توسط سفر و تغییرات محیطی شکل گرفته بودند، بهخوبی رشد میکردند.
کاوشها نشان داد بیش از ۲۰۰ نفر در گور واقع در ورزشگاه اسبدوانی جِراش دفن شدهاند؛ شهری که به دلیل ویرانههای حفظشده یونانی-رومیاش «پمپی خاورمیانه» نامیده میشود. جیانگ میگوید این افراد ترکیبی از مردان و زنان، پیر و جوان، افراد در اوج زندگی و نوجوانان بودند.
«آن زمان بردهها، مزدوران و انواع مردم حضور داشتند و دادههای ما نشان میدهد جمعیت مورد نظر گذرا بوده و این چیز جدیدی نیست.»
جیانگ افزود که تحقیقات، شباهتهای دیگری با پاندمیهای مدرن، بهویژه کووید را آشکار کرده که در روزهای اولیه توسط دونالد ترامپ «حقهبازی» خوانده شد.
به نقل از فرادید، «یک مکتب فکری معتقد است نخستین پاندمی اصلاً رخ نداده. انکارکنندگان میگویند اگر به دادههای سرشماری نگاه کنید، جمعیت مانند دوران طاعون سیاه سقوط نکرده، اگر روند اقتصادی را بررسی کنید، چیزی مشاهده نمیکنید، اگر نقشههای تراکم سکونت را مطالعه کنید، اختلالی دیده نمیشود. افزون بر این، هیچکس گور دستهجمعی پیدا نکرده بود.»
«اما بررسی نخستین طاعون بهراستی از کووید آسانتر است. ما یرسینیا پستیس را بهعنوان میکروب داریم، گور دستهجمعی و اجساد را داریم، شواهد محکمی که وقوع آن را ثابت میکند. اینکه جامعه یا نهادها فروپاشیده باشند، موضوعی جداست. بیماری میتواند در جامعه گسترش یابد بدون اینکه لزوماً انقلاب، شورش یا تغییر رژیم رخ دهد تا ثابت شود اتفاق افتاده است.»
